Պատասխանել հարցերին

1.Ի՞նչ ցուցանիշներով է բնութագրվում բնակչության կազմը։

Սեռատարիքային կազմ

Ազգային (էթնիկական) կազմ

Լեզվական կազմ

Կրոնական կազմ

Սոցիալական կազմ

Կրթական կազմ

Մասնագիտական կազմ

Քաղաքային և գյուղական բնակչության հարաբերակցություն

2.Որո՞նք են ՀՀ_ում բնակվող ազգային փոքրամասնությունները, ի՞նչ իրավունքներից են օգտվում։

Եզդիներ

Ռուսներ

Ասորիներ

Քրդեր

Հույներ

Ուկրաինացիներ

Վրացիներ, հրեաներ և այլ փոքր խմբեր

օրենքի առաջ հավասար իրավունքներ ՀՀ քաղաքացիների հետ

իրենց լեզուն, մշակույթը, ավանդույթները պահպանելու և զարգացնելու իրավունք

կրոնի ազատություն

մայրենի լեզվով կրթություն ստանալու հնարավորություն (դպրոցներ, դասարաններ)

մշակութային կազմակերպություններ և համայնքներ ստեղծելու իրավունք

3.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ բնակչության սեռային կազմը, ինչպե՞ս է այն փոփոխվում ըստ տարիքի։

Ընդհանուր առմամբ՝ կիները մի փոքր գերակշռում են տղամարդկանց նկատմամբ։Հաշվարկներով՝ մոտավորապես 100 տղամարդուն զուգահեռ կա 105–107 կին։

Տարիքային տարբերություններով՝ սեռային հարաբերակցությունը փոխվում է․

Մանկական տարիքում (0–14 տարեկան)՝ սեռերի հարաբերակցությունը մոտ հավասար է՝ փոքր տարբերությամբ տղաներ գերակշռում են փոքրիկ չափով։Աշխատունակ տարիքում (15–64 տարեկան)՝ հարաբերակցությունը մոտ հավասար է, որոշ տարիքում տղամարդկանց քիչ պակաս կա, հատկապես ծայրահեղ աշխատունակ տարիքներում։Ծեր տարիքում (65 և ավելի)՝ կիները զգալիորեն գերակշռում են տղամարդկանց (դրանք են երկարատև կյանքի ժամանակակից փաստերը), քանի որ կանայք միջինում ավելի երկար են ապրում։

4.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ ուրբանիզացման մակարդակը։

2020-ականների տվյալներով՝ ՀՀ բնակչության մոտ 63–65%-ը ապրում է քաղաքներում, իսկ մնացածը՝ գյուղերում։

Այս ցուցանիշը ցույց է տալիս, որ ՀՀ-ը միջին քաղաքացված երկիր է, որտեղ քաղաքային բնակչությունը գերակշռում է, բայց գյուղական բնակչությունը ևս զգալի է։

Ուրբանիզացման մակարդակի բարձրացումը կապված է միգրացիայի, աշխատատեղերի կենտրոնացման և տնտեսական զարգացման հետ։

1.Ի՞նչ ցուցանիշներով է բնութագրվում բնակչության կազմը։

Սեռային կազմով, տարիքային կազմով, ազգային կազմով, կրոնական և այլն:

2.Որո՞նք են ՀՀ_ում բնակվող ազգային փոքրամասնությունները, ի՞նչ իրավունքներից են օգտվում։

Եզդիները, ռուսները, ասորիները, վրացիները, ոքրդերը, ուկրաինացիները և այլն: Նրանք ունեն նույն իրավունքները ինչ մենք:

3.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ բնակչության սեռային կազմը, ինչպե՞ս է այն փոփոխվում ըստ տարիքի։

Երիտադասրդ տարիքում տղամարդիք գերակշռում են բայց 24 տարեկանից հետո գերակշռում են կանայք:

4.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ ուրբանիզացման մակարդակը։

Կոնկերտ հիմա այն միջին է, բնակչության մեծ մասը բնակվում է քաղաքներում, բայց զգալի մասը շարունակում է ապրել գյուղերում:

Պատասխանել հարցերին

1.Ինչպիսի՞ն է Հայաստանի Հանրապետության բնապահպանության թվի բնական շարժը:

Բնական շարժը հաշվվում է ծնելիության և մահացության տարբերության հիման վրա։ Հայաստանի դեպքում՝

Ծնելիությունը համեմատաբար ցածր է և շարունակ նվազում է, հատկապես մեծ քաղաքներում։

Մահացությունը, ընդհակառակը, քիչ թե շատ կայուն է, սակայն որոշ տարիքային խմբերում (օրինակ՝ տարեցներ) նկատվում է բարձր ցուցանիշ։

Արդյունքում՝ բնական աճը փոքր է կամ բացասական որոշ շրջաններում, հատկապես վերջին տարիներին, երբ ծնելիությունն ավելի ցածր է, քան մահացությունը։

Այսինքն՝ բնական շարժը՝ կրճվող բնույթ ունի, և որոշ շրջաններում բնազդային անկում է նկատվում:

2.Ինչպիսի՞ն են ՀՀ բնակչության բնական շարժի տարածքային տարբերությունները:

Գյուղական և քաղաքային տարբերություններ

• Գյուղական վայրերում ծնելիությունը սովորաբար ավելի բարձր է, քան քաղաքներում, քանի որ այստեղ դեռ պահպանվում են ավանդական ընտանիքային և սոցիալ-տնտեսական պայմանները:
• Մահացությունը գյուղերում հաճախ բարձր է՝ բժշկական ծառայությունների սահմանափակ հասանելիության և կյանքի ցածր որակի պատճառով:

Մարզերի միջև տարբերություններ

• Տարածքներից որոշներում, օրինակ՝ Երևանում, բնական աճը ցածր է կամ նույնիսկ բացասական, քանի որ մարդիկ ավելի ուշ են ամուսնանում և ունեն քիչ երեխաներ:
• Հյուսիսային և հարավային մարզերում, որոնք գյուղատնտեսական բնույթ ունեն, ծնելիությունը համեմատաբար ավելի բարձր է:

3.Ինչպե՞ս է կազմակերպված ներգաղթի դերը ՀՀ բնակչության թվաքանակի աճի մեջ:

• Ներգաղթը կարևոր դեր ունի բնակչության թվի փոփոխության մեջ, հատկապես բնական աճի բացասական դինամիկայի պայմաններում:
• Հայաստանի համար՝ արտահանման (էմիգրացիա) հոսքը ավելի մեծ է, քան ներգաղթը, այսինքն՝ ներգաղթը միայն մասամբ է փոխհատուցում բնական անկումը:
• Կարճ ժամանակահատվածներում որոշ վերադարձող հայրենակիցներ կամ արտասահմանից ներգաղթողներ կարող են նվազեցնել բնակչության կրճատումը, սակայն ընդհանուր գործնական ազդեցությունը սահմանափակ է:

4.ՀՀ բնակչության թվի աճի համար մոտակա տարիներին ինչպիսի՞։ պայմաններ և նախադրյալներ են անհրաժեշտ:

Ծնելիության խթանում՝ ընտանիքների համար սոցիալական, ֆինանսական աջակցություն (օրինակ՝ երեխայի խնամքի նպաստներ, բնակարանային ծրագրեր, հարկային արտոնություններ):

Մահացության կրճատում՝ առողջապահության որակի բարելավում, սնուցման, կենսակերպի բարելավման ծրագրեր:

Ներգաղթի խթանում՝ հայրենադարձության ծրագրեր, աշխատանքային և սոցիալական միջավայրի բարելավում, մասնագիտական հնարավորությունների ընդլայնում:

Տարածքային հավասարակշռություն՝ գյուղական և հեռավոր շրջաններում տնտեսական հնարավորությունների ստեղծում, որ մարդիկ չհեռանան:

1.Ինչու՞ է ՀՀ_ում հատուկ պահպանվող տարածքներ առանձնացվել։ Ի՞նչ չափանիշներով են դրանք միմյանցից տարբերվում։

Տարբերակվում են տարբեր չափսերի տարբերվող տարածքներ՝ ազգային պարկեր, արգելոցներ, արգելավայրեր, բնության հուշարձաններ և այլն:

2.Թվարկե’լ և գրե’լ ՀՀ_ում ազգային պարկերն ու արգելոցները։

Սևանի ազգային պարկ, Դիլիջանի ազգային պարկ, Արփի լճի ազգային պարկ, Արևիկ ազգային պարկ, Խասրովի արգելոց, Շիկահողի արգելոց, Երեբունու արգելոց

3.Բնութագրե’լ Խոսրովի և Շիկահողի արգելոցը։

Խոսրովի արգելոցը զբաղեցնում է ավելի քան 29 հազար հա մակերես: Կան մոտ 1800 բուսատեսակեր: Հայսատանի բույսերի շուրջ 60%-ը բնակվում է Խոսրովի արգելոցում, որոնցից 1/3-ը հազվադեպ են հանդիպում: Կան կենդանիներ որոնք եզակի են և պահպանվում են Խոսրովի անտառում: Դրանցից են ՝բեզոարյան այծը, մուֆլոնը, առաջերվրոասիական ընձառյուծը, կովկասյան գորշ արջը, գառնանգղը և այլն:

Շիկահողի արգելոցի հմինական մասը անտառապատ է: Այտեղ կա մոտ 1000 տեսակի բուսատեսակ, դրանցից նշանավոր են առաքսյան կաղնիները, վրացական թխկիները, ընկուզենու պորակները և այլ ծառատեսակներ:

Ինչո՞վ է պայմանավորված ՀՀ տարածքի հաղային տիպերի բազմազանությունը։

Կլիման, պարաները ռելիեֆ, ջրեր, մարդու գործունեություն և այլն:

Նշե’լ Հանրապետությունում ամենատարածված հողային տիպերը։

Լեռնային սևահողերը ամենատարածվածն են: Մեր գյուղատնտեսության/տնտեսության համար դրանք ունեն շատ մեծ նշանակություն:

Ի՞նչ գործոններով է պայմանավորված ՀՀ բուսական և կենդանական աշխարհի բազմազանությունը։

Աշխարհագրական դիրքից և տարածքի բնապատմական զարգացման առանձնահատկություններից

Թվարկե’ք ՀՀ բուսականության վերընթաց գոտիները։

անապատային և կիանապատային գոտիներ

լեռնային չորասեր գոտի

Տափաստանյան գոտի

անտառային գոտի

մերձալպյան և ալպյան գոտի

1.   Ո՞ր  շարքում   են  գրված  միայն  ֆիզիկական մարմիններ.

1 )  քանոն, ապակի, գիրք, մեխ, ալյումին, ազոտ

    2)  սեղան, համակարգիչ, տետր, վարդ, մատանի

3)  երկաթ, ֆոսֆոր, բաժակ,  գրիչ, թթվածին

4)  պղինձ, ջուր,  սոդա,  արծաթ, ոսկի, ջրածին

2.Ո՞ր  շարքում  են  նյութերը  ներկայացված  ըստ մարդու  օրգանիզմում  դրանց

զանգվածային   բաժնի  նվազման.

զանգվածային   բաժնի  նվազման .

1)     ածխաջրեր, ջուր, սպիտակուցներ, ճարպեր

2)      սպիտակուցներ, ջուր, ճարպեր, ածխաջրեր

3)      սպիտակուցներ, ածխաջրեր, ջուր, ճարպեր

4)      ջուր, սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր

3. Ո՞ր  շարքում  են  չվերականգնվող  բնական պաշարների  անվանումները.

1)   բնական  գազ, անտառային  ծածկույթ, օդ, ջուր

2)  մաքուր  ջուր, բերրի  հող, նավթ, ածուխ

3)  բույսեր, կենդանիներ, մետաղներ, օդ

      4)  մետաղներ, բնական  գազ, ածուխ, նավթ

4. Քանի՞  նյութ  է  ներկայացված  հետևյալ բառակապակցություններում.

ջրի  կաթիլ,  պղնձե  թաս,  ալյումինե կաթսա, ռետինե գնդակ, պղնձե  կուժ, սառցե  դղյակ.

1)  3                                         2)  6                                           3)  4                                        4)  5

5. Նշվածներից  ո՞ր  շարքում   են   գրված  միայն   օրգանական   նյութեր.

1)  ջուր, թթվածին, կավիճ, սպիրտ, ճարպ, քլոր

2)  կերակրի աղ, սպիտակուց, ճարպ, ազոտ, մեթան

           3)  սախարոզ, քացախաթթու, գլյուկոզ, սպիրտ, օսլա

4) սոդա, ջուր, ածխաթթու գազ, բենզոլ, ացետոն, օզոն

6. Ո՞ր  շարքում  են  գրված  միայն  պարզ  նյութեր.

1)  ջուր, ալմաստ, ամոնիակ, օքսիդ, աղ

2)  ծծումբ, ֆոսֆոր, սոդա, ազոտ, թթու, հիմք

         3)  թթվածին, ալմաստ,  օզոն, ֆուլերեն, ֆոսֆոր

4)  երկաթ,  ավազ,  դոլոմիտ, գրաֆիտ, մարմար

7. Քանի՞   քիմիական  տարր  է  առաջացնում հետևյալ  պարզ  նյութերը`   թթվածին,  կարբին, սև ֆոսֆոր, օզոն, ալմաստ, կարմիր  ֆոսֆոր, ֆուլերեն, գրաֆիտ, սպիտակ   ֆոսֆոր.

1)  6                                   2)  3                                 3)  4                                      4)  5

8. Քանի՞  բարդ  նյութ  է  գրված`  ջրածին,  թթու,  գլյուկոզ, ազոտ,  կաուչուկ,  հիմք, սախարոզ,  ալմաստ,  օսլա,  օքսիդ, երկաթ, ածխաթթու գազ,  աղ,  բութան, օզոն.

1) 5                                  2)   7                                 3)   9                                  4)   10

9. Ո՞ր շարքում  են  գրված  միայն  բարդ  նյութերի բանաձևեր.

1)   Al, HCl,  Cu, Na2SO4

2)   AgBr, H2, CaCO3, P4

3)  H2O, N2, MgO,  Ni,

4)  NaOH, CO2, NH3, CuSO4

1. Հաշվի՛ր վերջին շարքի բոլոր բարդ նյութերի Mr-ները:

Mr(NaOH)=Ar(Na)+Ar(O)+Ar(H)=23+16+1=40

Mr(CO2)=Ar(C)+2Ar(O)=12+32=44

Mr(NH3)=Ar(N)+3Ar(H)=14+3=17

Mr(CuSO4)=Ar(Cu)+Ar(S)+4Ar(O)=63,5+32+64=159,5

Բնութագրեք ԱՄՆ- աշխարհագրական դիրքը:

ԱՄՆ աշխարհագրական դիրքը բնութագրվում է ինչպես բարենպաստությամբ, այնպես էլ բազմազանությամբ։ Ահա դրա հիմնական առանձնահատկությունները.

1. Մայրցամաքային դիրք – ԱՄՆ-ը գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկայի մայրցամաքի մեծ մասում, զբաղեցնելով դրա կենտրոնական, արևելյան և արևմտյան հատվածները։ Երկիրը սահմանակցում է Կանադայի (հյուսիսից) և Մեքսիկայի (հարավից) հետ։
2. Ափամերձ դիրք – ԱՄՆ-ն ունի ելք ինչպես Ատլանտյան օվկիանոս (արևելքից), այնպես էլ Խաղաղ օվկիանոս (արևմուտքից), ինչը նպաստում է նրա արտաքին առևտրի զարգացմանը և ռազմավարական դիրքի ամրապնդմանը։
3. Ալյասկա և Հավայան կղզիներ – ԱՄՆ կազմի մեջ մտնում են նաև Ալյասկան (հյուսիսարևմտյան մասում՝ Կանադայից հյուսիս-արևմուտք) և Հավայան կղզիները (Խաղաղ օվկիանոսում), ինչը մեծացնում է նրա աշխարհագրական ազդեցությունը Արկտիկայում և Խաղաղ օվկիանոսի տարածքում։
4. Լայնությամբ ձգվածություն – ԱՄՆ տարածքը ձգվում է ավելի քան 4,500 կմ արևմուտքից արևելք և շուրջ 2,700 կմ հյուսիսից հարավ՝ ներառելով տարբեր կլիմայական գոտիներ՝ մերձարևադարձայինից մինչև մերձարքտիկական։
5. Բազմազան աշխարհագրություն – ԱՄՆ տարածքում կան լեռներ (Ապալաչներ, Ռոքիներ, Սիերրա Նևադա), հարթավայրեր (Մեծ հարթավայրեր), բարձրավանդակներ, գետեր (Միսսիսիպի, Միսսուրի, Կոլորադո), լճեր (Մեծ լճեր), ինչպես նաև անապատներ և մերձարևադարձային անտառներ։

Այս բոլոր գործոնները նպաստել են ԱՄՆ-ի տնտեսական, ռազմավարական և մշակութային զարգացմանը՝ դարձնելով այն աշխարհաքաղաքական առումով շատ կարևոր երկիր։

Որո՞նք են ԱՄՆ- զարգացման նախադրյալները:

ԱՄՆ-ի զարգացման նախադրյալները բազմակողմանի են և ձևավորվել են ինչպես աշխարհագրական, այնպես էլ պատմական, տնտեսական ու սոցիալական գործոնների համադրությամբ։ Ահա դրանցից գլխավորները.

1. Աշխարհագրական բարենպաստ դիրք

• Երկիրը գտնվում է երկու օվկիանոսների միջև, ինչը նպաստում է արտաքին առևտրի և ռազմավարական փոխադրումների կազմակերպմանը։
• Ներկայության տարբեր կլիմայական գոտիներում՝ նպաստում է գյուղատնտեսական բազմազանության։

2. Բնական ռեսուրսների առատություն

• ԱՄՆ ունի հարուստ հանքային պաշարներ՝ նավթ, գազ, ածուխ, երկաթ, ոսկի և այլն։
• Խոշոր գետերն ու լճերը կարևոր են ինչպես էներգետիկայի, այնպես էլ հաղորդակցության և գյուղատնտեսության համար։

3. Մարդուժի ներգրավում և բազմազանություն

• Պատմականորեն ԱՄՆ եղել է ներգաղթողների երկիր, ինչը ստեղծել է բազմազգ, բազմամշակութային հասարակություն՝ ներուժով լի աշխատուժ։
• Բարձր կրթվածության մակարդակ և գիտատեխնիկական ներուժ։

4. Տեխնոլոգիական և արդյունաբերական զարգացում

• ԱՄՆ հանդիսանում է տեխնոլոգիաների, նորարարությունների և գիտական հետազոտությունների առաջատարներից։
• Ունի զարգացած արդյունաբերություն՝ ավտոմոբիլաշինություն, ավիացիա, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, զինտեխնիկա և այլն։

5. Զարգացած շուկա և կապիտալիստական տնտեսություն

• Ազատ շուկայական տնտեսությունը խթանել է բիզնեսի և ներդրումների զարգացումը։
• Ֆինանսական կայուն համակարգ՝ բանկային համակարգ, բաժնետոմսերի շուկա (օրինակ՝ Նյու Յորքի բորսան)։

6. Բարձր զարգացած տրանսպորտային և հաղորդակցական ցանց

• ԱՄՆ-ում լավ զարգացած է ճանապարհային, երկաթուղային, օդային և ծովային տրանսպորտը։
• Հաղորդակցման ժամանակակից միջոցները (ինտերնետ, բջջային ցանցեր) հասանելի են գրեթե ամենուր։

7. Քաղաքական կայունություն և իրավական համակարգ

• Դեմոկրատական կառավարման համակարգ, ուժեղ պետական ինստիտուտներ։
• Սեփականության իրավունքի պաշտպանություն, որը խթանում է ներդրումները։
• 
  Որո՞նք են ԱՄՆ-ի խոշոր Ագլոմերացիաները:

ԱՄՆ-ի խոշոր ագրոմերացիաները (մեգաքաղաքային գոտիները) տարածքներ են, որտեղ կենտրոնացած են խոշոր քաղաքներ և նրանց հարակից զարգացած բնակավայրերը՝ միավորված տնտեսական, տրանսպորտային և մշակութային կապերով։ Ահա երկրի առավել նշանակալի ագլոմերացիաները.

1. Նյու Յորքյան ագլոմերացիա (New York Metropolitan Area)

• Ամենախոշորը ԱՄՆ-ում։
• Ներկայացնում է Նյու Յորք քաղաքը և նրա շրջակա տարածքները (Նյու Ջերսի, Կոնեկտիկուտ)։
• Տնտեսական, ֆինանսական և մշակութային գլոբալ կենտրոն։

2. Լոս Անջելեսյան ագլոմերացիա (Greater Los Angeles Area)

• Գտնվում է Կալիֆորնիայի հարավում։
• Ներառում է Լոս Անջելես քաղաքը, Լոնգ Բիչ, Անահայմ և այլ քաղաքներ։
• Կինոարդյունաբերության և բարձրտեխնոլոգիական ոլորտների կենտրոն։

3. Շիկագոյի ագլոմերացիա (Chicago Metropolitan Area – Chicagoland)

• Գտնվում է Իլինոյս նահանգում և շրջակայքում։
• Արդյունաբերական և տրանսպորտային հանգույց, ֆինանսական կենտրոն։

4. Դալաս-Ֆորտ Ուորթ ագլոմերացիա (Dallas–Fort Worth Metroplex)

• Գտնվում է Տեխաս նահանգում։
• Արագ աճող տեխնոլոգիական և բիզնես կենտրոն։

5. Հյուսիսային Կալիֆորնիայի ագլոմերացիա (San Francisco Bay Area)

• Ներառում է Սան Ֆրանցիսկո, Օքլենդ, Սան Խոսե։
• Տեխնոլոգիական ինովացիաների կենտրոն՝ Սիլիկոնյան հովիտով։

6. Վաշինգտոնյան ագլոմերացիա (Washington, D.C. Metropolitan Area)

• Ներառում է մայրաքաղաք Վաշինգտոնը և մերձակա նահանգների բնակավայրերը։
• Քաղաքական, պետական կառավարման և կրթության կենտրոն։

7. Բոստոնյան ագլոմերացիա (Greater Boston)

• Կրթության և բժշկության ոլորտի առաջատար կենտրոն։
• Ներկայացնում է պատմականորեն հին, բայց տեխնոլոգիապես զարգացող գոտի։

Սրանք ԱՄՆ-ի խոշորագույն մեգաքաղաքային գոտիներն են, որտեղ ապրում է երկրի բնակչության զգալի մասը և կենտրոնացած է մեծ մասշտաբով տնտեսական գործունեություն։

Ինչպես է ամենրիկացի ազգը:

Ամերիկացի ազգը ձևավորվել է որպես բազմազգ և բազմամշակութային հասարակություն, և դա նրա ամենահատկանշական առանձնահատկություններից մեկն է։ Ահա ամերիկացի ազգի հիմնական բնութագրիչները.

1. Բազմազգ ծագում

• Ամերիկացի ազգը ձևավորվել է ներգաղթողների հիման վրա՝ եվրոպական, ասիական, աֆրիկյան, լատինամերիկյան և այլ ծագմամբ ժողովուրդների սերունդներից։
• Առկա է նաև բնիկ ամերիկացիների (ինդիացիների) ժառանգությունը։

2. Մշակութային բազմազանություն

• Ամերիկյան մշակույթը միահյուսված է բազմաթիվ ազգերի սովորույթներով, լեզվով, կրոնով ու արժեհամակարգով։
• Միևնույն ժամանակ, ձևավորվել է «ամերիկյան ինքնություն», որն ընդգծում է ազատությունը, անհատականությունը և հնարավորությունների հավասարությունը։

3. Ազգային գաղափարախոսություն

• «American Dream» (Ամերիկյան երազանք) գաղափարը՝ այն միտքը, որ յուրաքանչյուր ոք կարող է հասնել հաջողության՝ անկախ ծագումից։
• Ազատության, ժողովրդավարության և իրավունքների պաշտպանի գաղափարը կարևոր հիմք է ազգային ինքնության համար։

4. Լեզվական և կրոնական բազմազանություն

• Պաշտոնական լեզու չկա դաշնային մակարդակով, բայց ամենատարածվածը անգլերենն է։
• Առկա են բազմաթիվ կրոններ՝ քրիստոնեություն, հուդայականություն, իսլամ, բուդդիզմ, հինդուիզմ և այլն։

5. Ազգային ինքնագիտակցություն

• Թեև ազգը բազմազգ է, ամերիկացիները հաճախ ունեն ուժեղ ազգային ինքնություն։
• Նրանց համար կարևոր է քաղաքացիությունը, պետության հանդեպ հավատարմությունը և համընդհանուր արժեքները։

Այսպիսով, ամերիկացի ազգը ոչ թե մեկ էթնիկ ծագմամբ ժողովուրդ է, այլ՝ գաղափարական, քաղաքացիական և մշակութային միավոր, որը ձևավորվել է բազմազանության հիման վրա։

Բնութագրեք Չինաստանի աշխարհագրական դիրքը:

Չինաստանի աշխարհագրական դիրքը շատ շահավետ և ռազմավարական է, և այն մեծ ազդեցություն ունի երկրի տնտեսության, կլիմայի, բնակչության բաշխման ու միջազգային հարաբերությունների վրա։

Ահա Չինաստանի աշխարհագրական դիրքի հիմնական բնութագրերը՝

1. Մայրցամաքային դիրք
   Չինաստանը գտնվում է Ասիայի արևելքում և սահմանակից է 14 երկրներին՝ այդ թվում Ռուսաստանին, Հնդկաստանին, Մոնղոլիային, Պակիստանին, Ղազախստանին և այլոց։ Այսպիսով, այն ունի աշխարհում ամենաշատ ցամաքային սահմանակից պետությունները։
2. Ծովային սահմաններ
   Չինաստանը արևելքում և հարավ-արևելքում սահմանակից է Խաղաղ օվկիանոսին՝ հատկապես Չինաստանի Մերձափնյա ծովերին, ինչպես Ճոհահայծոցին (East China Sea), Հարավչինական ծովին և Դեղին ծովին։ Այս ծովային սահմանները կարևոր դեր են խաղում արտաքին առևտրի և ռազմավարական ազդեցության առումով։
3. Տարածքի մեծություն
   Չինաստանը ունի շուրջ 9.6 միլիոն քառակուսի կիլոմետր տարածք, ինչով աշխարհի երրորդ կամ չորրորդ ամենամեծ պետությունն է (կախված չափման մեթոդից)։ Այդ մեծ տարածքի շնորհիվ այն ունի բազմազան բնական պայմաններ՝ լեռներ, տափաստաններ, անապատներ և բերրի հովիտներ։
4. Բազմազան կլիմա և ռելիեֆ
   Արևմուտքում՝ Տիբեթի բարձրավանդակում, ռելիեֆը բարձր է և կլիման ցուրտ, մինչդեռ արևելքում՝ Յանցզի և Հուանհե գետերի հովիտներում, կլիման բարենպաստ է գյուղատնտեսության համար։ Այս տարածքներում է կենտրոնացած բնակչության մեծ մասը։
5. Տրանսպորտային և առևտրային հանգույց
   Չինաստանը գտնվում է կարևոր տնտեսական և տրանսպորտային ուղիների խաչմերուկում, մասնավորապես՝ Մետաքսի ճանապարհի ժամանակակից տարբերակի (Belt and Road Initiative) կենտրոնում։

Ի՞նչ դեր ունի Չինաստանը հվ-արմ Ասիայում և ամբողջ աշխարհում

Չինաստանը կարևոր և ազդեցիկ դեր ունի ինչպես Հարավարևմտյան Ասիայում, այնպես էլ ամբողջ աշխարհում։ Նրա տնտեսական, քաղաքական, ռազմական և մշակութային ուժը շարունակում է աճել։ Ստորև ներկայացնում եմ Չինաստանի դերը տարբեր մակարդակներով․

Չինաստանի դերը Հարավարևմտյան Ասիայում

1. Տնտեսական համագործակցություն – Չինաստանը ակտիվորեն ներդրումներ է կատարում Հարավարևմտյան Ասիայի երկրներում, այդ թվում՝ Մերձավոր Արևելքի նավթով հարուստ պետություններում (Իրան, Սաուդյան Արաբիա, Իրաք և այլն)։
2. Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ նախաձեռնություն – Այս նախաձեռնության միջոցով Չինաստանը կապում է Ասիայի, Եվրոպայի և Աֆրիկայի երկրները՝ ենթակառուցվածքների և առևտրի զարգացման նպատակով։
3. Քաղաքական ազդեցություն – Չինաստանը փորձում է պահպանել բալանս և լավ հարաբերություններ ինչպես շիա, այնպես էլ սուննի երկրների հետ՝ միաժամանակ հակազդելով Արևմուտքի ազդեցությանը։

Չինաստանի դերը աշխարհում

1. Տնտեսական հզորություն – Չինաստանը աշխարհում երկրորդն է ՀՆԱ-ով (հետ Ռուսաստան ու ԱՄՆ-ից), և համաշխարհային արտադրության խոշոր կենտրոններից մեկն է։
2. Միջազգային քաղաքականություն – ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ է, ունի վետոյի իրավունք և ակտիվ դեր է խաղում գլոբալ քաղաքական գործընթացներում։
3. Ռազմական ուժ – Չինաստանը ունի աշխարհի ամենամեծ բանակներից մեկը և զարգացնում է առաջատար զինտեխնիկա, ներառյալ արհեստական ինտելեկտ և կիբերհարձակումներ։
4. Տեխնոլոգիական առաջընթաց – Huawei, TikTok, Alibaba և այլ ընկերություններ արդեն գլոբալ բրենդներ են, և Չինաստանը ձգտում է տեխնոլոգիական անկախության։
5. Բազմաբևեռ աշխարհում առաջնորդության հավակնություն – Չինաստանը փորձում է ձևավորել մի աշխարհակարգ, որտեղ արևմտյան ուժերը չեն ունենա մենաշնորհային դիրք։

Որո՞նք են Չինաստանի զարգացման նախադրյալները:

Չինաստանի զարգացման նախադրյալները բազմաբնույթ են և ձևավորվել են պատմական, աշխարհագրական, ժողովրդագրական և քաղաքական գործոնների համադրությամբ։ Դրանք թույլ են տվել Չինաստանին վերածվել համաշխարհային գերհզորության։ Ահա հիմնական նախադրյալները՝

1. Աշխարհագրական դիրքը

• Գտնվում է Ասիայի արևելքում՝ շահավետ դիրքում խոշոր առևտրային ուղիների մոտ։
• Ունի ծովային ելք Խաղաղ օվկիանոս՝ նպաստելով արտաքին առևտրի զարգացմանը։
• Սահմանակցում է բազմաթիվ պետությունների, ինչը հնարավորություն է տալիս զարգացնել բազմակողմ համագործակցություն։

2. Մեծ տարածք և բնական ռեսուրսներ

• Ունի հսկայական տարածք (մոտ 9.6 մլն կմ²), որը ներառում է տարբեր կլիմայական գոտիներ։
• Բազմաթիվ օգտակար հանածոներ՝ ածուխ, նավթ, գազ, հազվագյուտ մետաղներ։
• Ունի ընդարձակ հողատարածքներ գյուղատնտեսության և արդյունաբերության զարգացման համար։

3. Բազմամարդ բնակչություն

• Մոտ 1.4 միլիարդ մարդ, ինչը ապահովում է մեծ աշխատուժի շուկա։
• Բարձր ժողովրդական խտությունը կենտրոնական և արևելյան շրջաններում նպաստում է արդյունաբերության կենտրոնացմանը։

4. Պետական խիստ պլանավորում և կառավարում

• Կենտրոնացված կառավարություն, որը կիրառում է երկարաժամկետ ռազմավարական ծրագրեր։
• Տնտեսական բարեփոխումներ՝ 1978թ-ից սկսած Դեն Սյաոպինի նախաձեռնությամբ, որոնք ստեղծեցին շուկայական համակարգ՝ պահպանելով պետության վերահսկողությունը։

5. Արդյունաբերական և տեխնոլոգիական առաջընթաց

• Ճկուն և արագ զարգացող արդյունաբերություն։
• Զարգացած տեխնոլոգիական ոլորտ՝ մեծ ներդրումներով արհեստական բանականության, կիբերանվտանգության, բարձր տեխնոլոգիաների մեջ։

6. Միջազգային համագործակցություն

• Ակտիվ ներգրավվածություն համաշխարհային տնտեսական համակարգում՝ համաշխարհային առևտրի կազմակերպության անդամ է։
• Մեծ ներդրումներ արտասահմանում՝ հատկապես Ասիայում, Աֆրիկայում և Լատինական Ամերիկայում։

Որո՞նք են Չինաստանի տնտեսության առաջատար ճյուղերը:

Չինաստանի տնտեսությունը բազմաբնույթ է և շարունակում է զարգանալ արագ տեմպերով։ Այն ունի մի շարք առաջատար ճյուղեր, որոնք ապահովում են երկրի տնտեսական հզորությունը։

Ահա Չինաստանի տնտեսության առաջատար ճյուղերը՝

---

1. Արդյունաբերություն

Չինաստանը համարվում է աշխարհի «գործարան»։ Արդյունաբերությունը տնտեսության գլխավոր շարժիչ ուժերից է։

• Մեքենաշինություն և էլեկտրոնիկա – Սմարթֆոններ, համակարգիչներ, էլեկտրատեխնիկա (օր.՝ Huawei, Xiaomi)։
• Ավտոմեքենա արտադրություն – Շատ խոշոր արտադրող է (BYD, Geely, NIO)։
• Մետալուրգիա և շինանյութեր – Արտադրում է մեծ քանակությամբ պողպատ, ալյումին, ցեմենտ։
• Քիմիական արդյունաբերություն – Բարելավված պարարտանյութեր, պլաստմասսաներ, դեղագործական նյութեր։

---

2. Բարձր տեխնոլոգիաներ և ՏՏ ոլորտ

Չինաստանը ձգտում է դառնալ գլոբալ տեխնոլոգիական առաջնորդ։

• Արհեստական բանականություն
• Ռոբոտաշինություն
• Կիբերտեխնոլոգիաներ
• Էլեկտրոնային առևտուր (Alibaba, JD.com)
• Տեղեկատվական համակարգեր և ծրագրային ապահովում

---

3. Գյուղատնտեսություն

Չինաստանը աշխարհի խոշորագույն գյուղատնտեսական արտադրողներից է։

• Հիմնական արտադրանք՝ բրինձ, ցորեն, եգիպտացորեն, թեյ, բամբակ։
• Կենդանաբուծություն՝ խոզ, հորթ, հավ։

---

4. Տրանսպորտ և լոգիստիկա

Չինաստանը մեծ ներդրումներ է անում ենթակառուցվածքների մեջ՝

• Բարձր արագության երկաթուղիներ – աշխարհի խոշորագույն ցանցն ունի։
• Ծովային նավահանգիստներ – Շանհայը աշխարհի ամենաբեռնված նավահանգիստներից է։
• «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնություն – միացնում է Ասիան, Եվրոպան և Աֆրիկան։

---

5. Զբոսաշրջություն և ծառայություններ

• Ներքին զբոսաշրջությունը խիստ զարգացած է։
• Մեծ քաղաքներում զարգացած են ֆինանսական և բիզնես ծառայությունները (Շանհայ, Պեկին)։

• Ի՞նչ առանձնահատկություններ ունի Արևելյան Ասիա տարածաշրջանը:

Այնտեղ համարյա ամեն մի երկրում տարբեր կլիմա է, մի մասում շատ չոր կլիմա է, ցուրտ կլիմա, կա բարենպաստ կլիմա, բայց երբեմն լինում են ջրհեղեղներ: Մեծ մասմամբ կլիման մուսսոնային է, ամառային առատ տեղումներով:

• Ի՞նչ դեր ունի Արևելյան Ասիան համաշխարհային տնտեսությունում:

Այն աշխարհի առաջատարն է ածխի հանույթով, սև մետաղաձուլությամբ, մեքենայաշինության որոշ արտադրատեսակների, հացահատիկի և այլ շատ բաների մեջ:

• Որո՞նք են Արևելյան Ասիայի երկրների տնտեսության մասնագիտացված ճյուղերը:

Արևմտյան ասինա ունի բանական պայմաններ և ռեսուրսներ և՛ արդյունաբերության և՛ գյուղատնտեսության համար: Այդ տարածաշրջանի երկրների մեծ մասը շատ արագ է զարգացել արդյունաբերության մեջ այդ պատճառով այդ պետություններին անվանոըւմ են նոր արդյունաբերական երկրներ: Զարգացման կերպով այս շրջանը ամենաարագն է:

• Քարտեզի վրա նշել Արևելյան Ասիայի երկրները և այդ երկրների ափերը ողողող ջրային ավազանները:

1. Քարտեզի վրա նշել Թուրքիայի հարևան պետությունները և ափերը ողողող ջրային ավազանները:
2. Թուրքիան սահմանակցում է հետևյալ պետություններին.
3. Հյուսիս-արևելքում՝ Վրաստան
4. Արևելքում՝ Հայաստան, Ադրբեջան (Նախիջևանի ինքնավար հանրապետություն), Իրան
5. Հարավում՝ Իրաք, Սիրիա
6. Արևմուտքում՝ Հունաստան, Բուլղարիա
7. Թուրքիայի ափերը ողողում են հետևյալ ջրային ավազանները.
8. Հյուսիսում՝ Սև ծով
9. Արևմուտքում՝ Էգեյան ծով
10. Հարավում՝ Միջերկրական ծով
11. Ներքին ջրային ավազան՝ Մարմարա ծով, որը միացնում է Սև ծովը Էգեյան ծովին Բոսֆորի և Դարդանելի նեղուցների միջոցով
12. Բնութագրեք Թուրքիայի աշխարհագրական դիրքը:
13. Աշխարհագրական դիրքի առանձնահատկություններ
14. Մայրցամաքային դիրք – Թուրքիան գտնվում է հիմնականում Ասիայում (Անատոլիա), բայց նրա փոքր մասը՝ Արևելյան Թրակիան, տեղակայված է Եվրոպայում։
15. Ծովային դիրք – Երկիրը շրջապատված է երեք ծովերով՝ Սև, Էգեյան և Միջերկրական, ինչպես նաև ներքին Մարմարա ծովով։
16. Սահմանային դիրք – Թուրքիան սահմանակցում է ութ երկրի, ինչը նպաստում է միջազգային առևտրին և քաղաքական հարաբերություններին։
17. Կապող հանգույց – Բոսֆորի և Դարդանելի նեղուցները կապում են Սև ծովը Միջերկրականի հետ, դարձնելով Թուրքիան ռազմավարական նշանակության երկիր։
18. Կլիմայական բազմազանություն – Երկիրը ներառում է միջերկրածովյան, ծովային, լեռնային և մայրցամաքային կլիմայական գոտիներ՝ պայմանավորված իր աշխարհագրական դիրքով։
19. Ռազմավարական նշանակություն
20. Թուրքիան գտնվում է Ասիա-Եվրոպա տարանցիկ ճանապարհների վրա, ինչը նրան դարձնում է տնտեսական և ռազմական կարևոր կենտրոն։
21. Իրանի, Իրաքի և Սիրիայի հետ սահմանակցությունը Թուրքիային կապում է Մերձավոր Արևելքի ռեսուրսներով հարուստ շրջանների հետ։
22. Նեղուցների վերահսկողությունը նրան կարևոր դեր է տալիս համաշխարհային առևտրի և էներգետիկ տրանսպորտի մեջ։
23. Ի՞նչ դեր ունի Թուրքիան հվ-արմ Ասիայում:
24. Թուրքիան ունի կարևոր դեր Հյուսիս-Արևելյան Ասիայում, հատկապես հաշվի առնելով իր աշխարհագրական դիրքը, ռազմական հնարավորությունները և տնտեսական ազդեցությունը։ Նրա դերը հատկապես ընդգծվում է մի քանի ոլորտներում՝ տարածաշրջանային անվտանգություն, տնտեսական կապեր, էներգետիկ ենթակառուցվածքներ, և միջազգային քաղաքականություն։
25. Որո՞նք են Թուրքիայի զարգացման նախադրյալները:

Թուրքիայի զարգացման նախադրյալները ձևավորվում են նրա աշխարհագրական դիրքի, տնտեսական ներուժի, երիտասարդ բնակչության և միջազգային հարաբերությունների վրա հիմնված քաղաքականության շնորհիվ։ Այս բոլոր գործոնները միասին ապահովում են երկրի աճն ու մրցունակությունը միջազգային ասպարեզում։