Շատերն ինձ հարցնում են, թե ես ի՞նչ կարծիքի եմ «չարին հակառակ չկենալու» վերաբերությամբ։
Թեպետ շատ վտանգավոր է մեծերի ասածին դեմ գնալը, բայց ես չպիտի ծածկեմ իմ կարծիքն ու համոզմունքն այդ մասին։
Բնության մեջ ոչ մի կենդանի արարած չկա, որ ինչևիցե մի բանով զինված չլինի իր գոյությունը պաշտպանելու համար, երկու կենդանի արարածներ իրար բարեկամ լինել չեն կարող, եթե մեկը մյուսի կյանքին վտանգ է սպառնում։ Մարդը կարող է միայն այնքան բարի լինել, որ չի հարձակվիլ ուրիշի վրա, բայց երբ իր վրա են հարձակվում, նա չի կարող չպաշտպանվիլ։
Երբ որ Քրիստոսին ապտակ զարկեցին, նա իր մյուս երեսը դեմ չարավ ապտակողին, այլ ասաց. «Եթե չար խոսեցի, վկայիր չարի մասին, իսկ եթե բարի, ինչո՞ւ ես զարկում ինձ»։ (Հով. գլ. ԺԸ. 23)։
Այս է ահա բնականը, իսկ «չարին հակառակ չկենալը» անճարության, թուլության և ստրկության հետևանք է. այսինքն` չարին հակառակ չկենալը առաքինություն չէ, այլ անկարողի խոհեմություն` ժամանակ վաստակելու համար, ընդդիմանալու ուժ հավաքելու համար։ Չարին հակառակ չկենալը շատ անգամ խոհեմություն էլ չէ, այլ անբարոյականություն, անբանականություն, անասնություն, որովհետև թույլ է տալիս չարերին, որ բարիների հետ վարվեն իրանց ուզածի պես։
Բայց այդ բարոյական սկզբունքը ասված է ամենքի համար։ Այդ սկզբունքին պետք է հետևեն ամենքը։ Այո, այդպես են բացատրում, բայց դա սոփեստություն է։ Ամենքի մեջ միակերպություն ոչ եղել է և ոչ էլ կլինի երբեք։ Մեկոնք հիմարությամբ կընդունեն այդ, իսկ մյուսները` չարությամբ կօգտվեն այդ հանգամանքից։ Ի՞նչ կվաստակես նրանից, եթե ասես` «Սուր քո, և պարանոց մեր»։ Չէ՞ որ թշնամին էլ հենց այդ կուզի և սուրը պարանոցիցդ անպակաս կպահե, ինչպես որ կա և եղել է միշտ։
Ես դեմ չեմ խոհեմության, որ դարձյալ ինքնապաշտպանության մի զենք է, բայց խոհեմությունը պետք չէ շփոթել առաքինության հետ։ Չարին հակառակ չկենալը՝ ուղիղ և բարոյական վարդապետություն չէ։ Դա դեմ է և ՛ խելքի, և՛ բարոյականության։
1. Երկու-երեք նախադասությամբ ներկայացրո՛ւ Աղայանի ասելիքը։
Աղայանը խոսում է չարին հակառակ չկենալու գաղափարի մասին, հայտարարելով, որ դա ոչ թե առաքինություն, այլ անասնական խոհեմություն է, որը ծնվում է անկարողությունից և ստրկությունից։ Նա կարծում է, որ երբ մարդը պաշտպանվում է չարից, դա բնական և բարոյական քայլ է, իսկ չարերին թույլ տալը՝ անբարոյականություն է։
2. Գրի՛ր քո կարծիքը արտահայտված գաղափարի վերաբերյալ։
Ես համաձայն եմ Աղայանի հետ, որ չարին հակառակ չկենալը չի կարող լինել բարոյական վարդապետություն, քանի որ երբ մարդը չի պաշտպանում իրեն կամ մյուսին չարի դեմ, նա թույլ է տալիս չար ուժերին հաղթել։ Սա ոչ միայն հակասում է մարդկային բնական իրավունքին, այլ նաև հարգանքի արժանի է այն մարդը, ով պաշտպանում է արդարությունը և ճշմարտությունը, նույնիսկ եթե դա վտանգում է իրեն։ Որպեսզի հասարակությունը զարգանա և բարգավաճի, մարդիկ պետք է կարողանան դիմակայել չարին և պաշտպանել իրենց իրավունքները։
Ինքնօգնություն
«Չարին հակառակ չըկենալու» վրա ես նայեցի ինքնապաշտպանության տեսակետից: Ինձ ասողներ եղան, թե ես այդ բանն այնպես չեմ բացատրում , ինչպես Տոլստոյը: Պետք է գիտենալ սակայն, որ Տոլստոյը չի ասում, թե «չարին չպետք է հակառակ կենալ»: Սա կնշանակե՝ «չարիքին պետք է հակառակ կենալ, միայն ոչ չարիքով»:
Ես էլ հո չե՞մ ասում, թե՝ երբ մեկը քո տունը կրակ տա, դու էլ գնա նրանը կրակ տուր: Այլ թե՝ «երբ տեսնում ես, որ տունդ կրակ են տալիս, աշխատիր թույլ չտալ, և պաշտպանիր ինչով որ կարող ես»:
Գոյության պաշտպանությունը հակառակ չէ ոչ մի օրենքի:
Բայց եթե դուրս կգա, որ դա հակառակ է Տոլստոյի ասածներին, թող լինի հակառակ, քանի որ նա մի մարդ է սխալական, իսկ տիեզերական օրենքները հավիտենական են:
Թող այս բանը լավ իմանա կրթվող հայ սերունդը և սիրե ու պաշտպանե իր դժբախտ ազգն ու լեզուն, իր պապերի թողած ավերակները և իր ծնող եկեղեցին:
Ինքն իրան չպատվողը ուրիշից պատիվ սպասելու իրավունք չունի: Ինքն իրան չօգնողը նույնիսկ աստծուց օգնություն հուսալու իրավունք չունի: Մեզ պես խեղճ ազգերը միայն ինքնօգնությամբ կարող են զորեղանալ և պահպանել իրանց գոյությունը: Դժբախտ ազգերի ամեն մի գիտակից անդամի մեջ շատ զարգացած է լինում ինքնապաշտպանության զգացումը: Դրանք դառնում են մի-մի լուսատու ճրագ և լուսավորում իրանց ազգակիցների առաջադիմության ուղին… դեպի ԻՆՔՆՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆ…
- Ներկայացրո՛ւ Աղայանի ասելիքը՝ ներառելով քո մեկնաբանությունը։ Աղայանը պնդում է, որ «արին հակառակ չկենալը չի նշանակում չպաշտպանվել չարի դեմ, այլ պահանջում է չպատասխանել չարին նույն կերպ, ինչպես այն չի պատասխանում: Նա բացատրում է, որ մարդը պետք է պաշտպանվի, բայց չպետք է հակազդի չարին անհավասար եղանակով՝ չարով չպատասխանելով։ Աղայանը նշում է, որ ինքնօգնությունը և ինքնապաշտպանությունը ոչ միայն մարդու իրավունք են, այլ նաև ազգի գոյատևման և զարգացման պայման: Նրա կարծիքով, վատ վիճակում գտնվող ազգերը, ինչպիսին է հայ ազգը, միայն ինքնօգնությամբ կարող են պահպանել իրենց ինքնությունը, լեզուն և պատմությունը։
Ես կարծում եմ, որ Աղայանի ասածը շատ կարևոր է՝ հատկապես այնպիսի ազգերի համար, որոնք պատմականորեն ենթարկվել են ճնշումների։ Ինքնօգնությունը՝ որպես ազգային ինքնությունը պահպանելու հիմք, կենսական նշանակություն ունի։ Աղայանը նկատում է, որ ինքնօգնությունը ոչ միայն մարդկանց բարոյական իրավունք է, այլ նաև ազգերի գոյատևման կարևոր բաղադրիչ է։ Դա նշանակում է, որ մենք պետք է կարողանանք մեր ուժերով ու միջոցներով պաշտպանել մեր արժեքները և չթողնել, որ ուրիշներն իշխեն մեր ապագայի վրա։
Վարազդատ Մահամ 