1. Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական դաշտը:

Էլեկտրամագնիսական դաշտը ֆիզիկական դաշտ է, որը ստեղծվում է էլեկտրական լիցքերով և հոսանքներով և բաղկացած է փոխկապակցված էլեկտրական և մագնիսական դաշտերից։

2. Ի՞նչն են անվանում էլեկտրամագնիսական ալիք:

Էլեկտրամագնիսական ալիք են կոչվում էլեկտրամագնիսական դաշտի տատանումները, որոնք տարածվում են տարածության մեջ։

3. Գրեք էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագության, ալիքի երկարության և տատանումների հաճախության կապն արտահայտող բանաձևը:

c=λν

4. Որքա՞ն է էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արգությունը վակուումում:

c ≈ 3 × 10⁸ մ/վ

5.Պատկերեք ռադիոկապի իրականցման պարզագույն սխեման:

հաղորդիչ, ալեհավաք, ընդունող ալեհավաք, ընդունիչ

6. Ինչպե՞ս է իրականացվում ռադիոհեռագրային կապը:

Այն իրականացվում է էլեկտրամագնիսական ալիքներով ազդանշաններ փոխանցելով (օրինակ՝ Մորզեի կոդով)

7. Ո՞ր պրոցեսն է կոչվում մոդուլում:

Այն պրոցեսը, երբ բարձր հաճախության ալիքի որևէ պարամետր փոփոխվում է ըստ հաղորդվող ազդանշանի։

8. Ի՞նչ է դեդեկտորը:

Դետեկտորը սարք է, որը առանձնացնում կամ վերականգնում է օգտակար ազդանշանը մոդուլացված ալիքից։

9.Ի՞նչ հիմնական մասերից է կազմված բջջային հեռախոսացանցը

Անտենաներ, բջջային հեռախոսներ,կառավարման համակարգեր և կաբելային կամ անլար փոխանցման ցանցեր

10. Ի՞նչ է համացանցը:

Համացանցը գլոբալ համակարգ է, որը միացնում է միլիոնավոր սարքեր՝ ապահովելով տեղեկատվության փոխանակում ամբողջ աշխարհում։

1. Ո՞ր ամպերաչափի ցուցմունքն է ավելի փոքր` Al-ի՞, թե՞ A2-ի:

A2

2. Էլեկտրական շղթայի տեղամասով 16 ր-ում տեղափոխվեց 240 Կլ լիցք: Այդ ընթացքում էլեկտրական դաշտը կատարեց 1200 Ջ աշխատանք: Որոշել լարումն այդ տեղամասում և հոսանքի ուժը:

Q=240 Կլ
t=16 ր=16⋅60=960 վ
A=1200 Ջ

3. 12,8մ երկարության և 0,1 մմ հատույթի մակերեսով հաղորդալարում հոսանքի ուժը 4Ա է, երբ լարումը 220 Վ է: Ի՞նչ նյութից է պատրաստված հաղորդալարը:

Հաղորդալարը պատրաստված է նիկելինից։

4. Որոշեք A ամպերաչափի և VI վոլտաչափի ցուցմունքները (տես նկարը), եթե R1 և R2 սպառիչների դիմադրություններն են` R1 = 2 Օմ, R2 = 4 Օմ, իսկ V2 վոլտաչափի ցուցմունքը` U2 = 2 Վ:

I=0.5Ա

U1=1Վ

5. Շղթայի AB տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 10 Օմ է (տես նկարը): Որոշեք R3 հաղորդչի դիմադրությունը, եթե R1 և R2 հաղորդիչների դիմադրություններն են` R1 = 2 Օմ, R2 = 5 Օմ: Որքա՞ն է հոսանքի ուժը AB տեղամասում, եթե վոլտաչափի ցուցմունքը 6Վ է:

I = 0.6 Ա

• Բերեք էլեկտրական շղթայի օրինակ, որտեղ երևում է սպառիչների զուգահեռ միացման առավելությունը հաջորդականի նկատմամբ:

Եթե հաջորդական շղթայով լամպեր միացրած լիներ և եթե մի լամպը փչանա, ամբողջ շղթան կմարի: Զուգահեռ շղթայի օղակի դեպքում ամեն մեկը ունի նույն լարումը և դրա շնորհիվ, եթե մեկը վնասվի մյուսները վառ կմնան:

• Ի՞նչ առնչությամբ են կապված հոսանքի ուժերը զուգահեռ միացված սպառիչներում և շղթայի չճյուղավորված մասում: Նկարագրեք այն փորձը, որը հաստատում է այդ առնչության ճիշտ լինելը:

Չճյուղավորված մասում հոսանքը հավասար է ճյուղերի հոսանքների գումարին:

• Իրար զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար ո՞ր էլեկտրական մեծությունն է նույնը: Ի՞նչ փորձով կարող եք հաստատել, որ ձեր պատասխանը ճիշտ է:

Լարումը:

• Ինչպե՞ս են որոշում իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը: Պատասխանը հիմնավորել՝ օգտվելով 2-րդ հարցի պատասխանից և Օհմի օրենքից:

1/R=1R1+1/R2

1. Որոշեցե՛ք հոսանքի ուժը էլեկտրալամպում, եթե դրա միջով 10- ր-ում անցնում է 300 Կլն էլեկտրաքանակ:

10ր=600վ

300Կլ/600վ=0,5Ա

2. Ի՞նչ էլեկարաքանակ կանցնի 2 ր-ով շղթային միացրած գալվանոմետրի կոճով, եթե հոսանքի ուժը շղթայում 12 մԱ է:

2ր=120վ

120մԱ=0,012Ա

120վ*0,012Ա=1,44Կլ

3. Շղթայում (նկ. 279) միացված են երկու ամպերմետրեր: Al ամպերմետրը ցույց է տալիս 0,5 Ա հոտանքի ուժ: Լամպի միջով ի՞նչ էլեկտրաքանակ է անցնում 10 րոպեում: 

10ր=600վ

0,5Ա*600վ=300Կլ

4. Սալիկը միացված է լուսավորման ցանցին: Դրանով ի՞նչ էլեկտրաքանակ է անցնում 10 ր-ում, եթե հոսանքի ուժը հաղորդալարում 5 Ա է:

10ր=600վ

5Ա*600վ=3000Կլ

5. Դիմադրատարրի վրա 110 Վ լարման դեպքում հոսանքի ուժը դրա նում հավասար է 4 Ա: Ի՞նչ ըարում պետք է տալ դիմադրատարրին, որպեսզի հոսանքի ուժը դրանում դառնա 8 Ա:

110Վ/4Ա=27,5Օհ

27,5Օհ*8Ա=220Վ

220Վ-110Վ=110Վ

6. Դիմադրատարրի սեղմակներին 220 Վ լարման դեպքում հոսանքի ուժը 0,1 Ա է։ Ի՞նչ լարում է մատուցված դիմադրատարրին, եթե հոսանքի ուժը դրանում հավասար է 0,05 Ա։

220Վ/0,1Ա=2200Օհ

2200Օհ*0.05Ա=110Վ

1. Ի՞նչ եղանակով կարելի է մեծացնել կոճի մագնիսական դաշտը:

Կարող ենք մեծացնել հոսանքի ուժը, գալանների թիվը ավելացնել կամ կոճի ներսում տեղադրել երկաթե մի բան:

2. Ինչո՞ւ կոճի գալարների թիվը մեծացնելիս նրա մագնիսական դաշտն ուժեղանում է:

Որովհետև յուրաքանչյուր գալար ստեղծում է մագնիսական դաշտ ու երբ գալարները շատանում են նրանց դաշտերը միանում են ու դառնում ավելի ուժեղ։

3. Ինչո՞ւ կոճի ներսում երկաթե միջուկ տեղադրելիս նրա մագնիսական դաշտն ուժեղանում է:

Երկաթը լավ մագնիսացվող նյութ է․ այն ուժեղացնում է մագնիսական դաշտը, այդ պատճառով դաշտը դառնում է ավելի հզոր։

4. Ո՞ր սարքն են անվանում էլեկտրամագնիս:

Էլեկտրամագնիս են անվանում այն սարքը, որը մագնիսական հատկություն է ստանում էլեկտրական հոսանք անցնելու ժամանակ:

5. Բերեք էլեկտրամագնիսի կիրառության օրինակներ:

Օրինակ՝ բարձրախոսները:

6. Ի՞նչ կառուցվածք ունի կողմնացույցը:

Կողմնացույցը ունի ազատ պտտվող մագնիսական սլաք, որը տեղադրված է առանցքի վրա և փակված է պատյանում։

7. Ինչպե՞ս են կողմնացույով որոշում հորիզոնի կողմերը:

Սլաքը միշտ ցույց է տալիս հյուսիս–հարավ ուղղությունը։ Սլաքի հյուսիս ցույց տվող ծայրը ցույց է տալիս հյուսիսը, իսկ հակառակ կողմը՝ հարավը։ Դրանց օգնությամբ նաև որոշում են արևելքը և արևմուտքը:

8. Ինչո՞վ է բացատրվում այն հանգամանքը, որ կողմնացույցի սլաքը Երկրի տվյալ վայրում տեղակայվում է որոշակի ուղղությամբ:

Որովհետև Երկիրը ունի մագնիսական դաշտ, և քանի որ սլաքն էլ է մագնիս այն թեքվում է դեպի մագնիսի բևեռների ուղղության:

9. Որտե՞ղ են տեղակայված Երկրի մագնիսական բևեռները:

Հյուսիսում և Հարավում

10. Ինչո՞վ է պայմանավորված մագնիսական շեղման երևույթը:

Որ մագնիսական բևեռները չեն համընկնում աշխարհագրական բևեռների հետ, դրա պատճառով կողմնացույցը ցույց է տալիս մի փոքր թեք ուղղություն։

11. Ի՞նչ է մագնիսական փոթորիկը և ինչով է այն պայմանավորված:

Մագնիսական փոթորիկը Երկրի մագնիսական դաշտի ուժեղ խանգարում է, որը պայմանավորված է Արևից եկող մասնիկների հոսքով:

1. Ե՞րբ է մագնիսական դաշտում տեղադրված հաղորդչի վրա ուժ ազդում:

Երբ հաղորդչով հոսանք է անցնում և այն գտնվում է մագնիսական դաշտում։

2.Ինչպե՞ս է հոսանքակիր հաղորդչի վրա մագնիսական դաշտում ազդող ուժը կախված հոսանքի ուղղությունից:

Եթե փոխվի հոսանքի ուղղությունը, ուժի ուղղությունն էլ կփոխվի։

3. Մագնիսական դաշտում հոսանքակիր շրջանակի ո՞ր դիրքում է նրա վրա ազդող ուժերի մոմենտը զրո:

Երբ շրջանակի հարթությունը ուղղահայաց է մագնիսական դաշտի գծերին։

4.Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե չփոխվի հոսանքի ուղղությունը մագնիսական դաշտում պտտվող շրջանակում:

Շրջանակը կպտտվի միայն կես շրջադարձ և կկանգնի։

5.Ի՞նչ է էլեկտրաշարժիչը, և ի՞նչ կառուցվածք ունի այն:

Էլեկտրաշարժիչը սարք է, որը էլեկտրական էներգիան փոխում է մեխանիկականի։ Կազմված է մագնիսներից, շրջանակից, կոլեկտորից և խոզանակներից։

6.Ի՞նչ դեր է կատարում կոլեկտորն էլեկտրաշարժիչում:

Կոլեկտորը փոխում է շրջանակում հոսանքի ուղղությունը։

7.Ի՞նչ առավելություններ ունեն էլեկտրաշարժիչները:

Դրանք արդյունավետ են, քիչ է աղմուկը և հեշտ են կառավարվում։

8.Նշեք էլեկտրաշարժիչների մի քանի կիրառություն:

Օգտագործվում են օդափոխիչներում, լվացքի մեքենաներում, էլեկտրական գործիքներում, էլեկտրագնացքներում։

9.Ո՞ր երևույթն են անվանում էլեկտրամագնիսական մակածում:

Այն երևույթը, երբ մագնիսական դաշտի փոփոխությունից հաղորդչում առաջանում է հոսանք։

10. Ի՞նչ կառուցվածք ունի փոփոխական հոսանքի պարզագույն գեներատորը:

Ունի մագնիս, պտտվող շրջանակ, օղակներ և խոզանակներ։

11.Ո՞ր հոսանքն են անվանում փոփոխական:

Այն հոսանքը, որի ուղղությունն ու մեծությունը ժամանակի ընթացքում պարբերաբար փոխվում են։

12. Ի՞նչ հաճախություն ունի մեր երկրում օգտագործվող փոփոխական հոսանքը: Որքա՞ն է այդ հոսանքի պարբերությունը:

50 Հց, պարբերությունը՝ 0.02 վրկ։

13.Ի՞նչ էներգիայի շնորհիվ է արտադրվում էլեկտրաէներգիան՝ ա. էլեկտրակայաններում, բ. ջերմաէլեկտրակայաններում:

ջրի էներգիայի շնորհիվ

վառելիքի այրման արդյունքում ստացվող ջերմային էներգիայի շնորհիվ։

1. Որոշեցե՛ք հոսանքի ուժը էլեկտրալամպում, եթե դրա միջով 10- ր-ում անցնում է 300 Կլն էլեկտրաքանակ:

2. Ի՞նչ էլեկարաքանակ կանցնի 2 ր-ով շղթային միացրած գալվանոմետրի կոճով, եթե հոսանքի ուժը շղթայում 12 մԱ է:

գալվանոմետրի կոճով կանցնի 1.44 Կլ էլեկտրաքանակ։

3. Շղթայում (նկ. 279) միացված են երկու ամպերմետրեր: Al ամպերմետրը ցույց է տալիս 0,5 Ա հոտանքի ուժ: Լամպի միջով ի՞նչ էլեկտրաքանակ է անցնում 10 րոպեում: 

լամպի միջով 10 րոպեում անցնում է 300 Կլ էլեկտրաքանակ։

4. Սալիկը միացված է լուսավորման ցանցին: Դրանով ի՞նչ էլեկտրա-քանակ է անցնում 10 ր-ում, եթե հոսանքի ուժը հաղորդալարում 5 Ա է:

5. Դիմադրատարրի վրա 110 Վ լարման դեպքում հոսանքի ուժը դրա նում հավասար է 4 Ա: Ի՞նչ ըարում պետք է տալ դիմադրատարրին, որպեսզի հոսանքի ուժը դրանում դառնա 8 Ա:

Դիմադրատարրին պետք է տալ 220 Վ լարում։

6. Դիմադրատարրի սեղմակներին 220 Վ լարման դեպքում հոսանքի ուժը 0,1 Ա է։ Ի՞նչ լարում է մատուցված դիմադրատարրին, եթե հոսանքի ուժը դրանում հավասար է 0,05 Ա։

Դիմադրատարրին մատուցված լարումը 110 Վ է։

1. Գրիր հետևյալ հիդրօքսիդների բանաձևերը.

ա) նատրիումի հիդրօքսիդ

NaOH
բ) կալցիումի հիդրօքսիդ

CaOH
գ) երկաթ(III)-ի հիդրօքսիդ

Fe2(OH)3

2.Դասակարգիր՝ հիմք, թթու,աղ.

NaOH, HCl,KOH,Cu(OH)₂

հիմք-NAOH, KOH,Cu(OH)2

թթու-HCl

աղ-

3. Նշիր՝ լուծելի, թե ոչ.

ա) NaOH-լուծվող
բ) Ba(OH)₂-որոշ չափով լուծվող
գ) Fe(OH)₃-չլուծվող
դ) Al(OH)₃-չլուծվող

4. Գրիր ռեակցիաները.

ա) NaOH + HCl → NaCl+H2O
բ) Ca(OH)₂ + CO₂ →CaO3+H2O
գ) Fe(OH)₃ → (տաքացնելիս)F2O3+H2O
դ) Al(OH)₃ + HNO₃ →Al(NO3)3+3H2O

1.Ո՞ր նյութերն են կոչվում աղեր:

Այն քիմիական միացություններն են որոնք առաջանում են թթուներից և հիմքերից

Պատասխանիր՝ ո՞ր իոններից է կազմված և ինչպե՞ս է ստացվում։

Դրանք կազմված են մետաղական իոններից ու թթվային մացորդից

2. Ի՞նչ իոններից են կազմված հետևյալ աղերը դիսոցի՛ր։

ա) NaCl

Կատիոն

Na+

անիոն

Cl-
բ) CaCO₃

կատիոն

Ca+2

անիոն

CO3-2
գ) CuSO₄

կատիոն

Cu+2

անիոն

SO4-2

դ) KNO₃

կատիոն

K+

անիոն

NO3-

3. Գրի՛ր հետևյալ աղերի բանաձևերը ըստ անվանումների․

ա) Կալցիումի քլորիդ

CaCl2
բ) Նատրիումի սուլֆատ

Na2SO4

4 . Գրի՛ր, ինչ կստացվի, երբ  միմյանց հետ փոխազդեն․

ա) H₂SO₄ + KOH → K2SO4+H2O

բ) CuO + 2HCl → CuCl2+H2O
գ) Na₂CO₃ + CaCl₂ → CaCO3+2NaCl

Երկաթը (Fe) միջանկյալ տարր է պարբերական աղյուսակում և շատ կարևոր դեր է խաղում կենսաբառությունս և տեխնոլոգիայում։ Այն ամենատարածված մետաղներից մեկն է երկրի գնդում, և օգտագործվում է տարբեր ոլորտներում՝ մասնավորապես կառուցվածքային նյութերի պատրաստման համար։

Երկաթը ունի մի շարք առանձնահատկություններ, որոնք կարևոր են տարբեր արդյունաբերություններում. օրինակ՝ այն բավականին ամուր է, բայց միևնույն ժամանակ չի բավականացնում ավելի երկարատև դիմադրություն շատ կոշտ պայմաններում: Բացի այդ, երկաթը անցնում է քիմիական ռեակցիաներ, ինչպիսիք են ժանգոտումը, երբ միջավայրը խոնավ է կամ պարունակում է թթվային նյութեր:

Բժշկության մեջ երկաթը շատ կարևոր է, քանի որ այն խողովակային համակարգում (հատկապես արյան մեջ) անփոխարինելի է որպես հեմոգլոբինի բաղադրիչ՝ բջիջներին թթվածին մատակարարելու համար: Երկաթի պակասը կարող է հանգեցնել անեմիայի։

Երկաթի այլ հետաքրքիր փաստեր են. այն կարող է գոյություն ունենալ տարբեր իզոտոպներով՝ առավել հայտնի 56Fe իզոտոպը, որը ամենատարածվածն է, բայց 58Fe-ն նույնպես շատ կարևոր է։

Տեխնոլոգիական ասպեկտից խոսելով՝ երկաթն օգտագործվում է շինարարական ոլորտում՝ որպես բաղադրիչ։ Հիմնականում այն միաձուլվում է կարբոնի հետ՝ ստանալու պողպատ, որը շատ ավելի ամուր է, քան մաքուր երկաթը։

Հետաքրքիր է իմանալ, թե կոնկրետ երկաթի ինչ հատկություններից կամ կիրառությունից է հետաքրքրված։

§8. ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ՀՈՍԱՆՔԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

§9. ՀՈՍԱՆՔԻ ՈՒԺ: ԱՄՊԵՐԱՉԱՓ

§10. ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ԼԱՐՈՒՄ: ՎՈԼՏԱՉԱՓ

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Նկարագրե՛ք փորձեր, որտեղ դրսևորվում է հոսանքի ջերմային ազդեցությունը։ Ո՞ր սարքերում են օգտագործում հոսանքի ջերմային ազդեցությունը:
Լարը տաքանում է, երբ հոսանք է անցնում։ Օգտագործվում է սալիկներում, երկաթներում, ջրատաքացուցիչներում։

2. Ի՞նչ փորձով կարելի է դիտել հոսանքի քիմիական ազդեցությունը: Ի՞նչ գործնական կիրառություն ունի հոսանքի քիմիական ազդեցությունը:
Լուծույթի միջով հոսանք անցնելիս առաջանում է նյութերի բաժանում (էլեկտրոլիզ)։ Օգտագործվում է մետաղներ ծածկելու համար։

3. Նկարագրե՛ք հոսանքի մագնիսական ազդեցությունը ցուցադրող որևէ փորձ: Ինչո՞ւ են մագնիսական ազդեցությունը համարում հոսանքի ամենաբնորոշ ազդեցությունը:
Հոսանքը ստեղծում է մագնիսական դաշտ, ասեղը շեղվում է։ Սա հոսանքի գլխավոր ազդեցությունն է։

4. Ի՞նչ երևույթներով է դրսևորվում հոսանքի կենսաբանական ազդեցությունը։
Կարող է ազդել մարդու մարմնի վրա՝ առաջացնել կծկում կամ վնաս։

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ո՞ր հոսանքն են անվանում հաստատուն:
Հոսանք, որի ուժը չի փոխվում։

2. Սահմանել հաստատուն հոսանքի ուժը: Ի՞նչ է ցույց տալիս հոսանքի ուժը, ո՞րն է նրա միավորը:
Ցույց է տալիս, թե մեկ վայրկյանում ինչքան լիցք է անցնում։
I=q/tI = q / tI=q/t

3. Ինչպե՞ս որոշել հաղորդչով անցնող լիցքը, եթե հայտնի է հոսանքի ուժը:
q=I•t

4. Ինչպե՞ս են սահմանում լիցքի միավորը` կուլոնը:
1 ամպեր հոսանքը 1 վայրկյանում տանում է 1 կուլոն լիցք։

5. Ո՞ր սարքն են անվանում ամպերաչափ:
Սարք է հոսանքի ուժը չափելու համար։

6. Ինչպե՞ս են շղթայում միացնում ամպերաչափը:
Միացնում են շղթայի մեջ հերթականորեն։

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է հոսանքի աշխատանքը:
Հոսանքը կատարում է աշխատանք՝ տաքացնելով կամ շարժելով բաներ։

2. Ո՞ր ֆիզիկական մեծությունն են անվանում էլեկտրական լարում: Գրե՛ք լարումը սահմանող բանաձևը:
Ցույց է տալիս, թե մեկ լիցքի վրա որքան աշխատանք է կատարվում։
U=A/qU = A / qU=A/q

3. Ինչպե՞ս են սահմանում լարման միավորը՝ վոլտը։ Լարման ի՞նչ միավորներ են գործածական:
Երբ 1 կուլոնի համար կատարվում է 1 ջոուլ աշխատանք։

4. Ո՞ր էլեկտրական սարքն են անվանում վոլտաչափ:
Սարք է լարումը չափելու համար։

5. Ինչպե՞ս են վոլտաչափը միացնում շղթայի հետազոտվող տեղամասին:
Միացնում են շղթայի հատվածին զուգահեռ։