Վարազդատ Մահամ

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)

1.Սահմանական եղանակի տրված ժամանակաձևերը համեմատի՛ր և պատասխանի՛ր հարցերին:

Անկատար ներկա — գրում եմ, կարդում եմ:
Անկատար անցյալ — գրում էի, կարդում էի:
Ապակատար ներկա — գրելու եմ, կարդալու եմ:
Ապակատար անցյալ — գրելու էի, կարդալու էի:
Վաղակատար ներկա — գրել եմ, կարդացել եմ:
Վաղակատար անցյալ — գրել էի, կարդացել էի:
Անցյալ կատարյալ — գրեցի, կարդացի:

Ո՞ր ժամանակաձևերն են նույն դերբայներից կազմվում:

Նույն դերբայներից են կազմվում հետևյալ զույգերը.

• Անկատար ներկա՝ գրում եմ, կարդում եմ

• Անկատար անցյալ՝ գրում էի, կարդում էի

• Ապակատար ներկա՝ գրելու եմ, կարդալու եմ

• Ապակատար անցյալ՝ գրելու էի, կարդալու էի

Այս չորս ձևերը կազմվում են բայի գրել, կարդալ հիմքերից՝ տարբեր օժանդակ բայերի միջոցով:

Ինչպե՞ս են առաջացել առաջին վեց ժամանակաձևերի անունները (ուշադրությո՛ւն դարձրու եմ օժանդակ բայի ժամանակին):

Անկատար ներկա՝ Օժանդակ բայը ներկա ժամանակում է (եմ, ես, է…):

• Անկատար անցյալ՝ Օժանդակ բայը անցյալ ժամանակում է (էի, էիր, էր…):

• Ապակատար ներկա՝ Օժանդակ բայը ներկա ժամանակում է (եմ, ես, է…), բայց բային ավելացվում է ապագայի նիշ (-ու):

• Ապակատար անցյալ՝ Օժանդակ բայը անցյալ ժամանակում է (էի, էիր, էր…), բային ավելացվում է ապագայի նիշ (-ու):

• Վաղակատար ներկա՝ Օժանդակ բայը ներկա ժամանակում է (եմ, ես, է…), բայի գրել, կարդալ անցյալ հիմքը միացված է:

• Վաղակատար անցյալ՝ Օժանդակ բայը անցյալ ժամանակում է (էի, էիր, էր…), բայի գրել, կարդալ անցյալ հիմքը միացված է:

Փորձի՛ր բացատրել, թե ինչո՞ւ այստեղ գործածված եմ (ես, է, ենք, եք, են) բայը կոչվում օժանդակ:

Բայը օժանդակ է, որովհետև այն միայն աջակցում է բային, ցույց է տալիս դրա ժամանակը, դեմքը և թիվը: Օժանդակ բայը չունի հիմնական գործողություն, այլ միայն ձևաբանական ֆունկցիա:

Անցյալ կատարյալ ժամանակաձևն ինչո՞վ է տարբերվում մյուսներից:

Անցյալ կատարյալ ժամանակաձևը (գրեցի, կարդացի) չի պարունակում օժանդակ բայ, գործողությունը ներկայացնում է որպես միանգամայն ավարտված՝ առանց լրացուցիչ ձևաբանական շերտերի:

2.Տրված բայերը խոնարհի՛ր անցյալ կատարյալ ժամանակաձևով (կազմի՛ր բոլոր ձևերը` I, II, III դեմքերով, եզակի և հոգնակի թվերով): Ընդգծի՛ր վերջավորությունները:

Թափել, կապել, խաղացնել:

Բայ՝ թափել

• I դեմք

• Եզակի՝ թափեցի

• Հոգնակի՝ թափեցինք

• II դեմք

• Եզակի՝ թափեցիր

• Հոգնակի՝ թափեցիք

• III դեմք

• Եզակի՝ թափեց

• Հոգնակի՝ թափեցին

Բայ՝ կապել

• I դեմք

• Եզակի՝ կապեցի

• Հոգնակի՝ կապեցինք

• II դեմք

• Եզակի՝ կապեցիր

• Հոգնակի՝ կապեցիք

• III դեմք

• Եզակի՝ կապեց

• Հոգնակի՝ կապեցին

Բայ՝ խաղացնել

• I դեմք

• Եզակի՝ խաղացրեցի

• Հոգնակի՝ խաղացրեցինք

• II դեմք

• Եզակի՝ խաղացրեցիր

• Հոգնակի՝ խաղացրեցինք

• III դեմք

• Եզակի՝ խաղացրեց

• Հոգնակի՝ խաղացրեցին

Ընդգծված վերջավորությունները.

• Թափել՝ -եցի, -եցինք, -եցիր, -եցիք, -եց, -եցին

• Կապել՝ -եցի, -եցինք, -եցիր, -եցիք, -եց, -եցին

• Խաղացնել՝ -րեցի, -րեցինք, -րեցիր, -րեցիք, -րեց, -րեցին