1)Պարզե՛ք, բազմանդամը քառակուսային եռանդա՞մ է, թե՞ ոչ. D=b²-4ac

ш) 3x² — 7x + 3 այո

ա) x² + y ոչ

բ) (1 — x)(2x + 1) այո

գ) 4x³ — 7x² + x ոչ

դ) 3x ոչ

ե) (y + x)(y — x) — y² ոչ

զ) — 1.1x + 3.9(4) ոչ

է) — 3y² — 7 ոչ

ը) (xy — 1)²+ 5 ոչ

թ) 2xx + 3x — x + 25 այո

ժ) (x²)² + 3x + 7 ոչ

ժա) (1 — x) * x + (2x + 1)² այո

2)Անվանե՛ք քառակուսային եռանդամի գործակիցները.

ա) x²+ 5x + 7 a=1, b=5, c=7

բ) — 3x² + 1 a=-3, b=0, c=1

գ) 2x² — 3x + 5

A=2, b=-3, c=5

դ) 9x² — 15

A=9, b=0, c=-15

ե) 2x(3x — 1) + 3x — 4

A=6, b=1, c=-4

զ) (- x²)/4 + 2

A=-1/4, b=0, c=2

է) — x² — 14x + 3

A=-1, b=-14, c=3

ը) — x² + 7x

A=-1,b=7, c=0

թ)6x² — 13

A=6, b=0, c=-13

ժ) — 4x² + x — 6

A=-4, b=1, c=-6

3)Կազմե՛ք ax² + bx + c քառակուսային եռանդամը, երբ.

ա) a = 2, b = 7, c = 1

2x²+7x+1

բ) a = 1, b = — 2, c = — 2

X²-2x-2

գ) a = — 1, b = 2, c = 3

-x²+2x+3

դ) a = — 1/2, b = 3, c = 3/4

-1/2x²+3x-3/4

ե) a = — 3, b = 0, c = — 5

-3x²-5

զ) a = 4, b = 0, c = — 3

4x²-3

է) a = 2, b = — 5, c = 0

2x²-5x

ը) a = — 7, b = 2, c = 0

-7x²+2x

թ) a = — 1, b = 0, c = 0

-x²

Արատես գնալու ժամանակ մտել ենք տարբեր եկեղեցիներ և հետաքրքիր տեղեր։ Բայց ամենից հետաքրքիրը դա պանդոկի մեջ եղած պահերն են։ Մի տղա սիրահարվել էր աղջկա ու մինչ օրս սիրահարված է։ Նրանք մեր ճամփորդության մեջ նվիրեցին շատ ծիծաղելի պահեր։ Երեկոյան խարույկի մոտ էինք նստում և երգում կամ պարում։ 

Արատեսից հետո ես ընկերացա բոլորի հետ և նրանց համարում եմ լավ ընկերուհիներ/ընկերներ։

Ներգործող խնդիրը ցույց է տալիս այն առարկան, որի կատարած գործողությունն իր վրա կրում է ենթական։

Ներգործող խնդիրը դրվում է բացառական հոլովով, սեռական հոլովով և կողմից կապով։ Ներգործող խնդիր պահանջում են կրավորական սեռի բայերը։

1.       Տրված նախադասություններում ընդգծել ներգործող խնդիրները․

Ես անչափ հուզվել էի ծնողներիս անակնկալ այցից։

Երիտասարդի համազգեստը կարվել էր Թիֆլիսիսց հրավիրված դերձակի կողմից։

Երկինքը միանգամից ծածկվեց ամպերով։

Փողոցները փակվել էին մեքենաներով։

Նամակը բարձրաձայն կարդացվեց պապի կողմից։

 

2.       Նախադասությունները դարձրո՛ւ ներգործող անուղղակի խնդրով։

 

Սիմոնը արագ հինգ դիմում լրացրեց։

Քամին հալածում էր մառախուղի թանձր քուլաները։

Զինվորները բերում էին Զոհրակին։ 

Միջոցի խնդիր

Այն առարկան, որի միջոցով կամ որով կատարվում է գործողությունը, կոչվում է միջոցի անուղղակի խնդիր։

Միջոցի անուղղակի խնդիրը դրվում է գործիական հոլովով և պահանջում է ումով, ինչով հարցերը։

Միջոցի անուղղակի խնդիրը արտահայտվում է նաև սեռական հոլովի և միջոցով, ձեռքով կապական բառերի կապակցությամբ, օրինակ՝ Նա իր վատ գործերն անում էր ուրիշների միջոցով։

2.       Գտի՛ր միջոցի անուղղակի խնդիրները։

Արմենը քարերով ամրացրել էր իր նկուղը։

Ձին թռչում էր, ոտքերով դոփում գետինը։

Ծանոթների միջոցով նա վերջապես տեղավորվեց լավ աշխատանքի։

Աղջկա վարսերը կապված էին ժապավենով։

Հավաքվածները կռվում էին քարերով ու փայտերով։ 

Անջատման խնդիր

Այն առարկան, որից անջատվում, ծագում կամ սկսվում է գործողությունը, կոչվում է անջատման անուղղակի խնդիր։

Անջատման անուղղակի խնդիր են պահանջում հեռանալ, անաջատվել, բաժանվել, թաքնվել, թաքցնել, խուսափել, փախչել, պոկել, փախցնել, հեռացնել, զրկել, ձանձրանալ, հրաժարվել, զզվել և այլ բայեր։

Դրվում է բացառական հոլովով և պատասխանում է ումի՞ց, ինչի՞ց, ինչերի՞ց հարցերին։

1. Գտի՛ր և ընդգծի՛ր անջատման խնդիրները։

Արսենը քեզնից երբեք չի կարող բաժանվել։

Մարդիկ փախչում էին ստից և կեղծիքից։

Նա վաղուց էր ձանձրացել իր ընկերներից։

Թաքցրեց իր անհանգստությունը ծնողներից։

Ոչ մի կերպ չէր կարողանում ազատվել այդ ծանր մղձավանջից։

2. Համեմատել երեք նախադասությունները։

Ես նրան չեմ զրկի այդ հաճույքից։

Ես վիրավորվեցի նրա խոսքերից։

Ես լալիս էի վիրավորանքից։

Առաջին նախադասությունը անջատման խնդիր է, երկրորդը՝ ներգործող խնդիր, երրորդը՝վերաբերության խնդիր:

Անջատման խնդիր

Այն առարկան, որից անջատվում, ծագում կամ սկսվում է գործողությունը, կոչվում է անջատման անուղղակի խնդիր։

Անջատման անուղղակի խնդիր են պահանջում հեռանալ, անաջատվել, բաժանվել, թաքնվել, թաքցնել, խուսափել, փախչել, պոկել, փախցնել, հեռացնել, զրկել, ձանձրանալ, հրաժարվել, զզվել և այլ բայեր։

Դրվում է բացառական հոլովով և պատասխանում է ումի՞ց, ինչի՞ց, ինչերի՞ց հարցերին։

1.       Գտի՛ր և ընդգծի՛ր անջատման խնդիրները։

1. Արսենը քեզնից երբեք չի կարող բաժանվել։
   → «բաժանվել» բայը պահանջում է անջատման խնդիր՝ քեզնից։
2. Մարդիկ փախչում էին ստից և կեղծիքից։
   → «փախչում էին» բայը նույնպես պահանջում է անջատման խնդիր։
3. Նա վաղուց էր ձանձրացել իր ընկերներից։
   → «ձանձրացել» բայը պահանջում է բացառական հոլով՝ իր ընկերներից։
4. Թաքցրեց իր անհանգստությունը ծնողներից։
   → «թաքցնել» բայը այստեղ պահանջում է անջատման խնդիր՝ ծնողներից։
5. Ոչ մի կերպ չէր կարողանում ազատվել այդ ծանր մղձավանջից։
   → «ազատվել» բայը նույնպես պահանջում է անջատման խնդիր։

2.       Համեմատել երեք նախադասությունները։

Ես նրան չեմ զրկի այդ հաճույքից։
→ Բայը՝ զրկել, պահանջում է մեկին ինչ-որ բանից զրկել։
→ Անջատման խնդիրն է՝ այդ հաճույքից։

Ես վիրավորվեցի նրա խոսքերից։
→ Այստեղ պատճառը՝ նրա խոսքերից, գործածված է որպես անջատման պատճառային խնդիր (խոսքերը վիրավորանքի աղբյուրն են)։

Ես լալիս էի վիրավորանքից։
→ «Վիրավորանքից» այստեղ ոչ թե բուն անջատման խնդիր է, այլ պատճառի արտահայտություն (ինչի՞ց էի լալիս)։

Միասնության խնդիր

Մինչ ուշ երեկո եղբայրներով աշխատեցին դաշտում։
→ «եղբայրներով» գործիական հոլովով է։ Սա միասնության խնդիր է։

Նա միշտ որսի էր գնում շան հետ։
→ «շան հետ»՝ սեռական հոլով + հետ։ Սա միասնության խնդիր է։

Ընտանյոք հանդերձ քննարկեցին այդ հարցը։
→ «ընտանյոք հանդերձ»՝ գործիական հոլով + հանդերձ։ Սա նույնպես միասնության խնդիր է։

Արմենի հետ մասնակցեցինք նրա մեծարման երեկոյին։
→ «Արմենի հետ»՝ սեռական հոլով + հետ։ Սա միասնության խնդիր է։

Նուբարն ամեն առավոտ մոր հետ բարձրանում էր սարը։
→ «մոր հետ»՝ սեռական հոլով + հետ։ Սա միասնության խնդիր է։

Կնոջ հետ գնում էր նրանց այգին՝ խնամելու։
→ «կնոջ հետ»՝ սեռական հոլով + հետ։ Սա ևս միասնության խնդիր է։

3.       Գտի՛ր միասնության խնդիրները, ընդգծիր։

Մինչ ուշ երեկո եղբայրներով աշխատեցին դաշտում։

Նա միշտ որսի էր գնում շան հետ։

Ընտանյոք հանդերձ քննարկեցին այդ հարցը։

Արմենի հետ մասնակցեցինք նրա մեծարման երեկոյին։

Նուբարն ամեն առավոտ մոր հետ բարձրանում էր սարը։

Կնոջ հետ գնում էր նրանց այգին՝ խնամելու։

 

Վերաբերության խնդիր

Այն առարկան, որի վերաբերմամբ կամ շուրջը կատարվում է գործողությունը, կոչվում է վերաբերության անուղղակի խնդիր։

Դրվում է․

Ա․ Բացառական հոլով

Բ․ Սեռական հոլովով և մասին, շուրջը, վերաբերմամբ կամ վերաբերյալ, նկատմամբ, առթիվ, հանդեպ կապերի կապակցությամբ։

4.       Գտի՛ր վերաբերության խնդիրները, ընդգծի՛ր։

Ես նրա մասին վատ կարծիք երբեք չեմ ունեցել։

Նրա շուրջը զանազան պատմություններ էին պտտվում։

Քո վերաբերյալ իմ ձեռքի տակ եղածն արդեն իսկ բավական է գործը սկսելու համար։

Ավարտական զանգի մասին բոլորը մոռացել էին։

Անհանգստացած պատմում էին այդ օրվա անցուդարձից։ 

She has been working here for five years.  (work) here for five years. (present perfect continuous)I have been studying English since I was a child. (study) English since I was a child. (present perfect continuous)They had been playing football for an hour before it started to rain. (play) football for an hour before it started to rain. (past perfect continuous)He had been waiting for 30 minutes when the bus finally arrived. (wait) for 30 minutes when the bus finally arrived. (past perfect continuous)By next month, we had been waiting for 30 minutes when the bus finally arrived. (live) in this city for a decade. (future perfect continuous)She will have been practicing the piano for two hours by the time her lesson starts. (future perfect continuous) (practice) the piano for two hours by the time her lesson starts. (future perfect continuous)

Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է,
Հասկացեք, էլի, ես մի քիչ բարդ եմ,
Քարի պես պինդ եմ, հողի պես փխրուն,
Ինչպես չլինի դեռ մի քիչ մարդ եմ։

Ես իմ իշխանն եմ, իմ գլխի տերը,
Եվ ինձ թվում է՝ մեծ ու անպարտ եմ,
Բայց ինչ-որ չափով և ինչ-որ մի տեղ
Դեռ թիապարտ եմ։

Մերթ ոտից գլուխ զարդեր եմ հագնում,
Մերթ այնպես անշուք, պարզ ու անզարդ եմ,
Մերթ քար ու քարափ, մերթ վայրի խոպան,
Մերթ կանաչ անտառ ու ցանած արտ եմ։

Հավիտենության լծորդն եմ անդուլ,
Բայց և կարճատև մի ակնթարթ եմ,
Փոթորիկներ են եռում հատակիս,
Թեև երեսից այսպես հանդարտ եմ։

Կյանքս ավարտելու վրա եմ արդեն,
Բայց ինքս, ավա՜ղ, դեռ անավարտ եմ…
Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է,
Հասկացեք, էլի, ի՞նչ արած, մարդ եմ։

1. Առանձնացրո՛ւ և բացատրիր անհասկանալի բառերը։ 

1. Թիապարտ –
Նշանակում է՝ ծանր աշխատանքների դատապարտված անձ, ստրկական վիճակում գտնվող մարդ։
Տեքստում սա խորհրդանշում է, որ մարդը երբեմն իրեն ազատ ու անպարտ է զգում, բայց իրականում ինչ-որ բաներից՝ հասարակություն, կյանք, ճակատագիր – կախված է։

2. Անշուք –
Անգույն, աչքի չընկնող, պարզ տեսք ունեցող։
Այս դեպքում՝ հագուստով կամ արտաքինով աչքի չընկնող։

3. Խոպան –
Չմշակված, վայրի դաշտ կամ հողատարածք։
Բանաստեղծը իրեն համեմատում է նաև խոպանի հետ՝ որպես վայրի ու անկանոն ուժի խորհրդանիշ։

4. Լծորդ –
Լծվելով միացած կամ կապված ինչ-որ բանի հետ։
Այստեղ՝ հավիտենության լծորդ՝ նշանակում է մարդու կապը հավերժության կամ ժամանակի հետ։

5. Անդուլ –
Չդադարվող, անդադար։
Տեքստում՝ մարդը կապ ունի հավիտենության հետ՝ որպես մի անընդմեջ ընթացքի մասնակից։

2. Ներկայացրե՛ք բանաստեղծության ասելիքը։ 

Հեղինակը ներկայացնում է մարդու բարդ բնույթը՝ որպես միաժամանակ ուժեղ և թույլ, ազատ և կախյալ, պարզ և բարդ էակ։ Նա ընդգծում է, որ մարդն իր ներսում կրում է զգացմունքների, մտքերի, վիճակների մեծ հակադրություն՝ լինելով և՛ անդուլ հավիտենության մասնիկ, և՛ կարճատև ակնթարթ։

Բանաստեղծը մեզ հիշեցնում է, որ մարդ լինելը հենց այդ հակասությունների միասնությունն է. ընդունել ինքներս մեզ՝ ինչպես ենք՝ անկատար, բայց իրական, փխրուն, բայց ուժեղ։



3. Գրե՛ք ստեղծագործական աշխատանք ,,Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է,,։ 

Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է

Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է, որովհետև ես ամեն օր փոխվում եմ։ Երբեմն ժպտում եմ բոլորին, իսկ ներսումս ամպեր են կուտակվում։ Երբեմն լռում եմ, բայց լռությանս մեջ հազարավոր խոսքեր կան։ Ինձ թվում է՝ ուժեղ եմ, բայց մի բառով կարող եմ կոտրվել։ Ինձ թվում է՝ խիզախ եմ, բայց երբեմն վախենում եմ ինքս ինձ լսելուց։

Ես սիրում եմ աշխարհը, բայց հաճախ նեղվում եմ մարդկանցից։ Սիրում եմ մենակությունը, բայց նաև կարոտում եմ շփումը։ Երբեմն ուզում եմ երևալ, երբեմն՝ ընդհանրապես չլինել տեսանելի։ Ես պարզ եմ թվում, բայց իմ խորքում մի ամբողջ աշխարհ է ապրում։

Ինձ ճանաչելու համար պետք է ժամանակ, համբերություն ու մի փոքր սեր։ Որովհետև ես էլ, ինչպես ամեն մարդ, մի ամբողջ տիեզերք եմ՝ անլրիվ բացված, բայց ոչ երբեք ամբողջությամբ բացահայտված։

Աշխատանք դասարանում 

Մասնական բացահայտիչը բացահայտում է բացահայտյալի միայն մի կողմը, մի հատկանիշը, և ձևավորվում է «որպես», «իբրև» կապերով։ Մասնական բացահայտիչը հոլովով և թվով համաձայնում է բացահայտյալին։ Մասնական բացահայտիչը որոշիչ հոդ չի ստանում։ Ունի ազատ շարադասություն և կարող է ընկնել բացահայտյալից առաջ և հետո։ 1.       Կետադրի՛ր նախադասությունները։ Որպես փորձառու որսորդ միայն քեռի Համոն ճիշտ կողմնորոշվեց։ Միայն քեռի Համոն որպես փորձառու որսորդ ճիշտ կողմնորոշվեց։ Մարտինին որպես օրինապահ զինվորի հայտնեցին շնորհակալություն։ Մասնավորող-պարագայական բացահայտիչը հստակեցնում, որոշակիացնում է գործողության կատարման տեղը կամ ժամանակը։ Մասնավորող բացահայտիչը նույնպես տրոհվում է բութով ու ստորակետով։ Սովորաբար բացահայտյալի հետ համաձայնում է հոլովով ու դեմքով, սակայն կան բացառություններ։Այսօր՝  19:00-ին, սկսվում է մայրենիի ֆլեշմոբը:Ժամանակի պարագայական բացահայտիչը կոնկրետացնում է գործողության կատարման ժամանակը:Այստեղ՝ մեր կրթահամալիրում, նախագծային կրթություն է իրականացվում:Տեղի պարագայական բացահայտիչը կոնկրետացնում է գործողության կատարման տեղը:

Որպես փորձառու որսորդ՝ միայն քեռի Համոն ճիշտ կողմնորոշվեց։

Միայն քեռի Համոն, որպես փորձառու որսորդ, ճիշտ կողմնորոշվեց։

Մարտինին, որպես օրինապահ զինվորի, հայտնեցին շնորհակալություն։

Մասնավորող-պարագայական բացահայտիչը հստակեցնում, որոշակիացնում է գործողության կատարման տեղը կամ ժամանակը։

Մասնավորող բացահայտիչը նույնպես տրոհվում է բութով ու ստորակետով։

Սովորաբար բացահայտյալի հետ համաձայնում է հոլովով ու դեմքով, սակայն կան բացառություններ։

Այսօր՝ 19:00-ին, սկսվում է մայրենիի ֆլեշմոբը։

Ժամանակի պարագայական բացահայտիչը կոնկրետացնում է գործողության կատարման ժամանակը։

Այստեղ՝ մեր կրթահամալիրում, նախագծային կրթություն է իրականացվում։

Տեղի պարագայական բացահայտիչը կոնկրետացնում է գործողության կատարման տեղը։

Ընդգծի՛ր պարագայական բացահայտիչները՝ նշելով տեսակը: Կետադրի՛ր:Ձորի երկու կողմում թավուտ անտառների մեջ արջեր շատ են լինում: Պապս արթնանում է վաղ առավոտյան ուղիղ ժամը վեցին: Երևանում Աբովյան փողոցում աշխույժ եռուզեռ է: Հաջորդ օրը շոգ կեսօրին նա տուն վերադարձավ: Դրսում մայթերին տների անկյուններում կուտակվել էին չորացած տերևներ: Ձմռանը առաջին ձյան գալուն պես հովիվներն իջնում են սարերից: Նա բոլորովին որբ եկել էր Բաթում իր ազգականի մոտ:3.

Ձորի երկու կողմում, թավուտ անտառների մեջ արջեր շատ են լինում։

• Ձորի երկու կողմում – տեղի պարագայական բացահայտիչ
• Թավուտ անտառների մեջ – տեղի պարագայական բացահայտիչ

Պապս արթնանում է վաղ առավոտյան, ուղիղ ժամը վեցին։

• Վաղ առավոտյան – ժամանակի պարագայական բացահայտիչ
• Ուղիղ ժամը վեցին – ժամանակի պարագայական բացահայտիչ

Երևանում, Աբովյան փողոցում աշխույժ եռուզեռ է։

• Երևանում – տեղի պարագայական բացահայտիչ
• Աբովյան փողոցում – տեղի պարագայական բացահայտիչ

Հաջորդ օրը, շոգ կեսօրին նա տուն վերադարձավ։

• Հաջորդ օրը – ժամանակի պարագայական բացահայտիչ
• Շոգ կեսօրին – ժամանակի պարագայական բացահայտիչ

Դրսում, մայթերին, տների անկյուններում կուտակվել էին չորացած տերևներ։

• Դրսում – տեղի պարագայական բացահայտիչ
• Մայթերին – տեղի պարագայական բացահայտիչ
• Տների անկյուններում – տեղի պարագայական բացահայտիչ

Ձմռանը, առաջին ձյան գալուն պես հովիվներն իջնում են սարերից։

• Ձմռանը – ժամանակի պարագայական բացահայտիչ

Նա բոլորովին որբ եկել էր Բաթում, իր ազգականի մոտ։

• Բաթում – տեղի պարագայական բացահայտիչ
• Իր ազգականի մոտ – տեղի պարագայական բացահայտիչ

 4.Կետերի փոխարեն գրի՛ր պարագայական բացահայտիչներ:Մարինեն լուռ նստել էր տանը՝ ․․․․․․․․․․․․։Առավոտյան՝ ․․․․․․․․․․․․, Արամը սպասում էր ընկերներին:Այս գիրքը վերցրել եմ գրադարանից՝ ․․․․․․․․․․․․․․․․:Մայրս որոշել է անպայման վերադառնալ հայրենիք՝ ․․․․․․․․․․․․․․․․․․:Երեկ՝ ․․․․․․․․․․․․․․․․․․, ձիով վերադառնում էի վերին գյուղերից:

Ահա նախադասությունները՝ լրացված պարագայական բացահայտիչներով. Յուրաքանչյուր բացահայտիչ կարող ես փոխել կամ հարմարեցնել՝ ըստ առաջադրանքի ստեղծագործականության մակարդակի։

4.1. Մարինեն լուռ նստել էր տանը՝ իրիկնաժամին, անձրևի ձայնը լսելիս։
(ժամանակի պարագայական բացահայտիչ)

4.2. Առավոտյան՝ այգում զբոսնելուց առաջ, Արամը սպասում էր ընկերներին։
(ժամանակի պարագայական բացահայտիչ)

4.3. Այս գիրքը վերցրել եմ գրադարանից՝ ընթերցանության ժամի ավարտին։
(ժամանակի պարագայական բացահայտիչ)

4.4. Մայրս որոշել է անպայման վերադառնալ հայրենիք՝ ծերության տարիներն այնտեղ անցկացնելու նպատակով։
(նպատակի պարագայական բացահայտիչ)

4.5. Երեկ՝ արևամուտի վերջին շողերին ուղեկցվելով, ձիով վերադառնում էի վերին գյուղերից։
(ժամանակի պարագայական բացահայտիչ)

Ցանկանու՞մ ես նաև բացահայտիչների տեսակները նշեմ կողքին կամ շարադրություն կազմենք դրանցով։

Բնութագրեք Չինաստանի աշխարհագրական դիրքը:

Չինաստանի աշխարհագրական դիրքը շատ շահավետ և ռազմավարական է, և այն մեծ ազդեցություն ունի երկրի տնտեսության, կլիմայի, բնակչության բաշխման ու միջազգային հարաբերությունների վրա։

Ահա Չինաստանի աշխարհագրական դիրքի հիմնական բնութագրերը՝

1. Մայրցամաքային դիրք
   Չինաստանը գտնվում է Ասիայի արևելքում և սահմանակից է 14 երկրներին՝ այդ թվում Ռուսաստանին, Հնդկաստանին, Մոնղոլիային, Պակիստանին, Ղազախստանին և այլոց։ Այսպիսով, այն ունի աշխարհում ամենաշատ ցամաքային սահմանակից պետությունները։
2. Ծովային սահմաններ
   Չինաստանը արևելքում և հարավ-արևելքում սահմանակից է Խաղաղ օվկիանոսին՝ հատկապես Չինաստանի Մերձափնյա ծովերին, ինչպես Ճոհահայծոցին (East China Sea), Հարավչինական ծովին և Դեղին ծովին։ Այս ծովային սահմանները կարևոր դեր են խաղում արտաքին առևտրի և ռազմավարական ազդեցության առումով։
3. Տարածքի մեծություն
   Չինաստանը ունի շուրջ 9.6 միլիոն քառակուսի կիլոմետր տարածք, ինչով աշխարհի երրորդ կամ չորրորդ ամենամեծ պետությունն է (կախված չափման մեթոդից)։ Այդ մեծ տարածքի շնորհիվ այն ունի բազմազան բնական պայմաններ՝ լեռներ, տափաստաններ, անապատներ և բերրի հովիտներ։
4. Բազմազան կլիմա և ռելիեֆ
   Արևմուտքում՝ Տիբեթի բարձրավանդակում, ռելիեֆը բարձր է և կլիման ցուրտ, մինչդեռ արևելքում՝ Յանցզի և Հուանհե գետերի հովիտներում, կլիման բարենպաստ է գյուղատնտեսության համար։ Այս տարածքներում է կենտրոնացած բնակչության մեծ մասը։
5. Տրանսպորտային և առևտրային հանգույց
   Չինաստանը գտնվում է կարևոր տնտեսական և տրանսպորտային ուղիների խաչմերուկում, մասնավորապես՝ Մետաքսի ճանապարհի ժամանակակից տարբերակի (Belt and Road Initiative) կենտրոնում։

Ի՞նչ դեր ունի Չինաստանը հվ-արմ Ասիայում և ամբողջ աշխարհում

Չինաստանը կարևոր և ազդեցիկ դեր ունի ինչպես Հարավարևմտյան Ասիայում, այնպես էլ ամբողջ աշխարհում։ Նրա տնտեսական, քաղաքական, ռազմական և մշակութային ուժը շարունակում է աճել։ Ստորև ներկայացնում եմ Չինաստանի դերը տարբեր մակարդակներով․

Չինաստանի դերը Հարավարևմտյան Ասիայում

1. Տնտեսական համագործակցություն – Չինաստանը ակտիվորեն ներդրումներ է կատարում Հարավարևմտյան Ասիայի երկրներում, այդ թվում՝ Մերձավոր Արևելքի նավթով հարուստ պետություններում (Իրան, Սաուդյան Արաբիա, Իրաք և այլն)։
2. Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ նախաձեռնություն – Այս նախաձեռնության միջոցով Չինաստանը կապում է Ասիայի, Եվրոպայի և Աֆրիկայի երկրները՝ ենթակառուցվածքների և առևտրի զարգացման նպատակով։
3. Քաղաքական ազդեցություն – Չինաստանը փորձում է պահպանել բալանս և լավ հարաբերություններ ինչպես շիա, այնպես էլ սուննի երկրների հետ՝ միաժամանակ հակազդելով Արևմուտքի ազդեցությանը։

Չինաստանի դերը աշխարհում

1. Տնտեսական հզորություն – Չինաստանը աշխարհում երկրորդն է ՀՆԱ-ով (հետ Ռուսաստան ու ԱՄՆ-ից), և համաշխարհային արտադրության խոշոր կենտրոններից մեկն է։
2. Միջազգային քաղաքականություն – ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ է, ունի վետոյի իրավունք և ակտիվ դեր է խաղում գլոբալ քաղաքական գործընթացներում։
3. Ռազմական ուժ – Չինաստանը ունի աշխարհի ամենամեծ բանակներից մեկը և զարգացնում է առաջատար զինտեխնիկա, ներառյալ արհեստական ինտելեկտ և կիբերհարձակումներ։
4. Տեխնոլոգիական առաջընթաց – Huawei, TikTok, Alibaba և այլ ընկերություններ արդեն գլոբալ բրենդներ են, և Չինաստանը ձգտում է տեխնոլոգիական անկախության։
5. Բազմաբևեռ աշխարհում առաջնորդության հավակնություն – Չինաստանը փորձում է ձևավորել մի աշխարհակարգ, որտեղ արևմտյան ուժերը չեն ունենա մենաշնորհային դիրք։

Որո՞նք են Չինաստանի զարգացման նախադրյալները:

Չինաստանի զարգացման նախադրյալները բազմաբնույթ են և ձևավորվել են պատմական, աշխարհագրական, ժողովրդագրական և քաղաքական գործոնների համադրությամբ։ Դրանք թույլ են տվել Չինաստանին վերածվել համաշխարհային գերհզորության։ Ահա հիմնական նախադրյալները՝

1. Աշխարհագրական դիրքը

• Գտնվում է Ասիայի արևելքում՝ շահավետ դիրքում խոշոր առևտրային ուղիների մոտ։
• Ունի ծովային ելք Խաղաղ օվկիանոս՝ նպաստելով արտաքին առևտրի զարգացմանը։
• Սահմանակցում է բազմաթիվ պետությունների, ինչը հնարավորություն է տալիս զարգացնել բազմակողմ համագործակցություն։

2. Մեծ տարածք և բնական ռեսուրսներ

• Ունի հսկայական տարածք (մոտ 9.6 մլն կմ²), որը ներառում է տարբեր կլիմայական գոտիներ։
• Բազմաթիվ օգտակար հանածոներ՝ ածուխ, նավթ, գազ, հազվագյուտ մետաղներ։
• Ունի ընդարձակ հողատարածքներ գյուղատնտեսության և արդյունաբերության զարգացման համար։

3. Բազմամարդ բնակչություն

• Մոտ 1.4 միլիարդ մարդ, ինչը ապահովում է մեծ աշխատուժի շուկա։
• Բարձր ժողովրդական խտությունը կենտրոնական և արևելյան շրջաններում նպաստում է արդյունաբերության կենտրոնացմանը։

4. Պետական խիստ պլանավորում և կառավարում

• Կենտրոնացված կառավարություն, որը կիրառում է երկարաժամկետ ռազմավարական ծրագրեր։
• Տնտեսական բարեփոխումներ՝ 1978թ-ից սկսած Դեն Սյաոպինի նախաձեռնությամբ, որոնք ստեղծեցին շուկայական համակարգ՝ պահպանելով պետության վերահսկողությունը։

5. Արդյունաբերական և տեխնոլոգիական առաջընթաց

• Ճկուն և արագ զարգացող արդյունաբերություն։
• Զարգացած տեխնոլոգիական ոլորտ՝ մեծ ներդրումներով արհեստական բանականության, կիբերանվտանգության, բարձր տեխնոլոգիաների մեջ։

6. Միջազգային համագործակցություն

• Ակտիվ ներգրավվածություն համաշխարհային տնտեսական համակարգում՝ համաշխարհային առևտրի կազմակերպության անդամ է։
• Մեծ ներդրումներ արտասահմանում՝ հատկապես Ասիայում, Աֆրիկայում և Լատինական Ամերիկայում։

Որո՞նք են Չինաստանի տնտեսության առաջատար ճյուղերը:

Չինաստանի տնտեսությունը բազմաբնույթ է և շարունակում է զարգանալ արագ տեմպերով։ Այն ունի մի շարք առաջատար ճյուղեր, որոնք ապահովում են երկրի տնտեսական հզորությունը։

Ահա Չինաստանի տնտեսության առաջատար ճյուղերը՝

---

1. Արդյունաբերություն

Չինաստանը համարվում է աշխարհի «գործարան»։ Արդյունաբերությունը տնտեսության գլխավոր շարժիչ ուժերից է։

• Մեքենաշինություն և էլեկտրոնիկա – Սմարթֆոններ, համակարգիչներ, էլեկտրատեխնիկա (օր.՝ Huawei, Xiaomi)։
• Ավտոմեքենա արտադրություն – Շատ խոշոր արտադրող է (BYD, Geely, NIO)։
• Մետալուրգիա և շինանյութեր – Արտադրում է մեծ քանակությամբ պողպատ, ալյումին, ցեմենտ։
• Քիմիական արդյունաբերություն – Բարելավված պարարտանյութեր, պլաստմասսաներ, դեղագործական նյութեր։

---

2. Բարձր տեխնոլոգիաներ և ՏՏ ոլորտ

Չինաստանը ձգտում է դառնալ գլոբալ տեխնոլոգիական առաջնորդ։

• Արհեստական բանականություն
• Ռոբոտաշինություն
• Կիբերտեխնոլոգիաներ
• Էլեկտրոնային առևտուր (Alibaba, JD.com)
• Տեղեկատվական համակարգեր և ծրագրային ապահովում

---

3. Գյուղատնտեսություն

Չինաստանը աշխարհի խոշորագույն գյուղատնտեսական արտադրողներից է։

• Հիմնական արտադրանք՝ բրինձ, ցորեն, եգիպտացորեն, թեյ, բամբակ։
• Կենդանաբուծություն՝ խոզ, հորթ, հավ։

---

4. Տրանսպորտ և լոգիստիկա

Չինաստանը մեծ ներդրումներ է անում ենթակառուցվածքների մեջ՝

• Բարձր արագության երկաթուղիներ – աշխարհի խոշորագույն ցանցն ունի։
• Ծովային նավահանգիստներ – Շանհայը աշխարհի ամենաբեռնված նավահանգիստներից է։
• «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնություն – միացնում է Ասիան, Եվրոպան և Աֆրիկան։

---

5. Զբոսաշրջություն և ծառայություններ

• Ներքին զբոսաշրջությունը խիստ զարգացած է։
• Մեծ քաղաքներում զարգացած են ֆինանսական և բիզնես ծառայությունները (Շանհայ, Պեկին)։

Կոռուպցիան (լատիներեն corruptio՝ “փչացում”) նշանակում է իշխանության կամ վստահված պաշտոնական լիազորությունների չարաշահում՝ անձնական շահերի համար։ Սովորաբար կոռուպցիան ընդգրկում է կաշառք ստանալը կամ տալը, ազդեցության գործարկումը, պաշտոնական դիրքի օգտագործումը ընկերների կամ ընտանիքի օգտին և այլն։

Կոռուպցիան կարող է լինել տարբեր ձևերով՝

• Քաղաքական կոռուպցիա՝ երբ քաղաքական գործիչներն ու պաշտոնյաները օգտագործում են իրենց դիրքը՝ անձնական կամ կուսակցական շահերի համար։
• Վարչական կոռուպցիա՝ երբ պետական ծառայողներն իրենց լիազորություններն օգտագործում են՝ կաշառք վերցնելու, արտոնություններ տրամադրելու համար։
• Դատական կոռուպցիա՝ երբ դատավորները կամ իրավապահ մարմինները որոշումներ են կայացնում ոչ թե արդարության հիման վրա, այլ վճարումների, ազդեցությունների կամ շահերի։

Կոռուպցիան խոչընդոտում է երկրի զարգացումը, նվազեցնում է վստահությունը պետության ու օրենքի նկատմամբ և խարխլում է ժողովրդավարական հիմքերը։

Ցանկանու՞մ ես քննարկել կոնկրետ օրինակներ կամ Հայաստանում կոռուպցիայի դեմ պայքարի մեխանիզմները։