Տաղ անձնական

Թողած Կարսում, գետի ափին, տունս՝ շինված անտաշ քարով,
Կարսը թողած, Կարսի այգին ու հայրենի երկինքը մով
Եվ Կարինե Քոթանճյանին անգամ չասած մնաս բարով―
Ա՜նց եմ կենում հիմա օտար քաղաքների ճանապարհով:

Անց եմ կենում, շուրջս-մարդիկ, շուրջս դեմքեր հազա՜ր-հազա՜ր.
Շուրջս աշխարհն է աղմկում, մարդկային կյանքն անհավասար.
Եվ ո՞վ կասի՝ ինչո՞ւ ես դու, և ով կասի, թե ո՞ւր հասար,―
Դեմքերը, ախ, բութ են այնպես՝ կարծես շինված են տապարով:

Գորշ, տաղտկալի ու խելագար երգ է կարծես այս կյանքը մի.
Ինչ-որ մեկի սրտում բացված- վերք է կարծես այս կյանքը մի.
Եվ ո՞ւմ համար- էլ ո՞ւմ համար կարոտակեզ երգե հիմի
Սիրտս՝ լցված տարիների սեղմ արճիճով ու կապարով:

Բայց շուրջս թող որքան կուզե աշխարհը այս խնդա, ցնդի―
Ես- հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյան վտարանդի՜
Դեպի երկինք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի―
Իմ բարձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով…

Ու էլ ամե’ն մեղքի համար սիրտս հիմա ունի ներում.
Պիտի անդարձ ես հեռանամ, պիտի գնամ՝ ա’չքս հեռուն.
Թե Կարինե Քոթանճյանին տեսնեք Կարսի փողոցներում―
Ասե’ք նրան՝ Չարենցն ասավ- մնաս բարո՜վ, մնաս բարո՜վ…

1. Ինչպիսին է Կարս քաղաքը, ներկայացրո՛ւ քո բառերով, բայց Չարենցի նկարագրությամբ: 

Ըստ Չարենցի նկարագրության այն աղմուկ քաղաք է։ Կարսում կային նաև անտաշ քարից տներ։ 

2. Դուրս բեր անհասկանալի բառերը, բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ:

Անտաշ- ոչ տաշված

Մով-կապույտ

Վտարանդ-վտարած

3. Բացատրի՛ր այս քառատողը. 
Բայց շուրջս թող որքան կուզե աշխարհը այս խնդա, ցնդի―
Ես- հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյան վտարանդի՜
Դեպի երկինք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի―
Իմ բարձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով…

Այստեղ ասում է, որ գնալու է դեպի եզերք։ 
4. Ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում բանաստեղծությունը:

Տխուր, քանի որ ես ինքս զգացի թե ոնց եմ լքում իմ քաղաքը և կարոտում այն։ 

5. Բացատրի՛ր վերնագիրը: 

Տաղը դա ստեղծագործության տեսակ էիսկ անձնականը դա հերոսի մասին է։ 
6. Բնութագրի՛ր բանաստեղծության քնարական հերոսին։ 

Ինքը շատ բարի էր, հասկացող և ներող։ 

6. Գրի՛ր շարադրություն ,,Դեպի երկինք պիտի գնամ հին ու աստղային երազների ճանապարհով…,, վերնագրով:

Հնչում են օրերը, կանչում են,

Օրերը – կարմիր ու բոսոր.

Օրերը ղողանջ ու հնչյուն են,

Զնգում են՝ հրե ու հզոր: 

Ու սիրտս զնգում է, զնգում է,

Թռչում է՝ կրակ է ու բոց.

Լսո՞ւմ ես սրտի իմ զնգունը, 

Լսո՞ւմ ես, լսո՞ւմ ես, թե ոչ… 

Կրա՛կ կա սրտիս մեջ, կրա՛կ կա,

Հրդեհ է՝ վառվում է հրկեզ.

ալիքը, կուզեմ, որ արա՛գ գա – 

Անդարձ է կարոտը երգիս: 

Կուզեմ, որ կյանքի մեջ գալիք այն 

Երգերս զնգան ու հնչեն 

– Կուզեմ, որ լսե, ա՜խ, գալիքը 

Երգերս այս վառ ու հնչեղ…

Անքնություն

Դոփո՛ւմ են, դոփո՛ւմ են, դոփո՛ւմ են ձիերը,
Մթի մեջ դոփում են, խփում են պայտերը,
Պայտերը խփում են, խփում են հողին․-
Անծա՜յր է գիշերը, անհայտ է ուղին:
Գնո՜ւմ են, գնո՜ւմ են, գնո՜ւմ են ձիերը,
Մոտիկ են, հեռու են, դոփում են պայտերը,
Պայտերը դոփում են քունքի՛ս մեջ հիմա․-
Անհա՜յտ է աշխարհը՝ անցում է ու մահ

ԻՄ ԽՈՍՔԵՐԸ ԿԱՐԿԱՉՈՒՄ ԵՆ ԿԱՊՈՒՅՏՈՒՄ

Իմ խոսքերը կարկաչում են կապույտում,
Կարկաչում են ու կանչում են, կապույտում:
Կարոտներ կան, որ անմարմին ու տրտում —
Միայն շշուկ ու հնչյուն են — կապույտում:
Երազներ կան, որ կարոտներ են միայն,
Լո՛ւյս կարոտներ, որ կանչում են կապույտում…

Ինչքան աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս –
Այնքան աշխարհը անուշ ու ցանկալի կլինի.
Թե ուզում ես չսուզվել ճահճուտները անհունի –
Պիտի աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս:
Այնպե՜ս արա, որ կյանքում ո՜չ մի գանգատ չիմանաս,
Խմի՜ր թախիծը հոգու, որպես հրճվանք ու գինի.
Որքան աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս –
Այնքան աշխարհը անուշ ու ցանկալի կլինի…

Ինչ որ լավ է՝ վառվում է ու վառում,
Ինչ որ լավ է՝ միշտ վառ կմնա.
Այս արև, այս վառ աշխարհում
Քանի կաս՝ վառվի՛ր ու գնա՛։
Մոխրացի՛ր արևի հրում,
Արևից թող ոչինչ չմնա, —
Այս արև, այս վառ աշխարհում
Քանի կաս՝ վառվի՛ր ու գնա՛։

Գիտե՞ք, որ գարուն է արդեն,
Բոլորը թափվել են փողոց.
Լսո՞ւմ եք անուշ մի զնգոց —
Գիտե՞ք, որ գարուն է արդեն:
Դյութում են շրթերը վարդե,
Սրտերը կրակ են ու բոց —
Գիտե՞ք, որ գարուն է արդեն,
Բոլորը թափվել են փողոց:

Կյանքը — երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն, —
Կյանքը — կորած աստղերի՜ պես հազարանուն:
Կյանքը — կրակ ճահիճներում՝ կա ու չկա, —
Կյանքը — ճամփորդ, սպասված հյուր, որ պետք է գա:
Կյանքը — երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն, —
Կյանքը — կորած աստղերի՜ պես հազարանուն …

Ապրեցիր դու ըմբոստ մի դարում— և ոչինչ քեզ հար

չթվաց,

Դու տեսար մոտիկն ու հեռուն— և ոչինչ քեզ հար

չթվաց.

Դու տեսար փլուզումն ու զարթնումը, անսասան

հիմերի կործանումը—

Եվ, բացի պայքարից, աշխարհում քեզ ոչինչ հար

չթվաց։

Ելե՜լ են նորից…

Ելե՜լ են նորից…
Լսո՞ւմ ես երգերը հնչեղ…
Շիկնել է աշխարհը հրից։ —
Պատրա՞ստ ես, եթե քեզ կանչեն…

Աշխարհը — զգո՞ւմ ես,
Շեփո՜ր է. զնգում է անուշ…
Շիկնե՜լ է, շիկնե՜լ է հսկումս,
Եվ սիրտս — կրակ է և ուժ։

Զգում եմ՝ սրտիս մեջ
Ծփում է ալիք առ ալիք
Արյունը նրանց, որ ելել սեգ՝
Գնում են դեպ կյանքը գալիք…

Օ, ե՛րգ իմ, թռչո՜ւմ ես.
Գիտեմ, որ — ո՛ւր էլ որ թռչես…
Երգիս մեջ կզգա ջերմ ողջույնս
Ընկերը, կամ քո՛ւյրը հրկեզ…

Օ, ե՛րգ իմ, օ, քո՛ւյր իմ հրկեզ..

1. Դուրս բեր անհասկանալի բառերը և բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ։

Հիմ(հիմեր) = հիմք

2. Առանձնացրո՛ւ հետաքրքիր արտահայտություններ և նկարագրություններ։

Եվ, բացի պայքարից, աշխարհում քեզ ոչինչ հար չթված։

Կյանքը — կրակ ճահիճներում՝ կա ու չկա, —

Ինչքան աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս –
Այնքան աշխարհը անուշ ու ցանկալի կլինի.

3. Առանձնացրո՛ ւ տրվածներից քեզ դուր եկած բանաստեղծությունը, մի քանի նախադասությամբ ներկայացրո՛ւ ասելիքը։

Կյանքը — երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն, —
Կյանքը — կորած աստղերի՜ պես հազարանուն:
Կյանքը — կրակ ճահիճներում՝ կա ու չկա, —
Կյանքը — ճամփորդ, սպասված հյուր, որ պետք է գա:
Կյանքը — երգի, երկնքի՜ պես անհո՜ւն, անհո՜ւն, —
Կյանքը — կորած աստղերի՜ պես հազարանուն …

Բանաստեղծությունը պատմում է կյանքի մասին, նրա իմաստը։ Շատ նկարագրություն կա նրա մեջ։ Ասում է, որ կյանքը կա ու չկա։ 

4. Ընտրե՛ք Չարենցից սիրելի բանստեղծություններ։ Բանավոր ներկայացնել դասարանում։ 

Այս տեքստը օրինակ է բերում  շատ տարբեր փիլիսոփայական, քաղաքական և պատմական մտքեր, որոնք կապված են ազգային ինքնության, պետությունների ճակատագրի և առանձին ձգտումների հետ։

Տեքստը պատմում է գաղափարական, քաղաքական  և պատմական հարցեր ասելով, որ հեղափոխությումները չեն հաջողում առանց գաղափարական հիմքերի և ռազմավարության։ Փոքր ժողովուրդների պայքարը բավարարվում է դիվանագիտությամբ։

Վերջում ընդգծվում է, որ առաջնորդ դառնալը ոչ միայն փառք է, այլ նաև մեծ պատասխանատվություն, որի համար  պահանջում է ունենալ  քաջություն և Ուժ

Մի ժամանակ, հաստ ծառերով, կանաչ անատառում, մի շատ սոված աղվես գտավ հաց և միս կաղնու հին ծառի փչակում: Ուտելիքը հովիվներից էր մնացել: Գռգռացող ստամոքսով աղվեսը սողոսկեց փչակը մինչև նա կշտացավ:Կերակուրը շատ էր և առատ, որ նրա փորը փչվեց ինչպես փուչիկ:

Երբ նա փորձեց անցքից դուրս գալ նա հասկացավ, որ խրվել է: Նա սկսեց տնքալ և հառաչել վրդովված իր վատ բախտից:

Մինչև աղվեսը տնքում էր, մեկ այլ աղվես էր այդտեղով անցնում: Նա հարցրեց թե ինչն այն չէ: Խրված աղեսը բացատրեց, որ շատ է կերել և հիմա նա չի կարողանում ծառի միջից դուրս գալ:

Մյուս աղվեսը ծաղրեց և ասաց <<Լավ, իմ ընկեր, կարծում եմ դու պետք է մնաս այստեղ մինչև որ քո փորը ետ քաշվի այն չափով որով դու սկզբում սողոսկել ես ներս: Միայն այդ ժամանակ դու կկարողանաս դուրս գալ:>>

Այսպիսով աղվեսը պետք է սպասեր մինչև որ դառանր այնքան նիհար, որ կարողանար ազատվել, դաս քաղելով շատ ուտելու հետևանքները:

Հրանտ Տեր-Աբրահամյան 

Վերլուծություն

«Լույսի որդիները» հոդվածում հեղինակը պատմում է Տիգրան Հայրապետյանի մասին, ում անվան մրցանակը ստացել է 2006 թվականին։ Ասում էր, որ մինչև իր այդ անվան մրցանակ ստանալը իրենից ոչ մի գործ չէր կարդացել միայն լսել էր անունը: Չնայած նա չի ճանաչել Տիգրանին անձամբ այն էլ նրա կենդանության օրոք, բայց նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել նրա վրա և նա համարում էր նրան ավագ ընկեր։ Հեղինակը խոսում է, թե ինչպես են Տիգրանի գաղափարները օգնել նրան հասկանալու անկախ մտածողության կարևորությունը, հատկապես Հայաստանում։ Նա նաև նշում է, որ Տիգրանը իսկական քրիստոնյա էր, ով խորապես էր հասկանում Ավետարանի արժեքները, ու ոչ թե պարզապես դրսից բարեպաշտ էր, այլ փորփրում էր Ավետարանները և ամենախորքից փորձում հասկանալ դրանք:Հեղինակը նշում էր, որ Տիգրանը չէր հանդուրժում ստրկամտությունը ու կեղծ բարոյականությունը, նա ուզում էր որ թշնամաք չլինի իր և այսպես ասած “ստրուկների” հետ։ Հեղինակը Տիգրանին նշում է որպես լույսի որդի ինչպես կասեր Պողոս առաքյալը: Այս հոդվածով հասկացվում էր, որ Տիգրան Հայրապետյքնը մի մարդ էր, ով պարզ էր ու համարձակ, բայց պայքարում էր խավարի դեմ։

1)Մի քառակուսու կողմը k անգամ մեծ է մյուս քառակուսու կողմից: Գտե՛ք այդ քառակուսիների մակերեսների հարաբերությունը:

a²k²:a²=k²

2)Քառակուսաձև սենյակներից մեկի կողմը 2 անգամ փոքր է մյուսի կողմից: Գտե՛ք փոքր սենյակի մակերեսը, եթե մեծի մակերեսը 36 մ է:

6:2=3

3×3=9

3)Խոհանոցի պատը երեսապատված է 15 սմ կողմով քառակուսաձև 120 սալիկով: Քանի՞ ուղղանկյունաձև նոր սալիկ է պետք նույն պատը երեսապատելու համար, եթե նոր սալիկների կից կողմերը 10 սմ և 20 սմ են:

15*15=225

120*225=27000

10*20=200

27000:200=135

4)Գտե՛ք 54 սմ պարագծով ուղղանկյան մակերեսը, եթե՝
ա) կից կողմերից մեկը մյուսից մեծ է 3 սմ–ով,

54-6=48

48:4=12

12+3=15

15*12=180

բ) կից կողմերը հարաբերում են, ինչպես 4 : 5,

54:18=3

3*4=12

3*5=15

15*12=180
գ) կողմերից մեկը (b + 17) սմ է:

2a+2b+34=54

54-34=20

20:2=10

(10-b)(b+17)

Բանաստեղծությունը սիրո մասին է, որը հեղինակը զգում է առավոտյան։ Լսում է միայն իր երազանքներով մասին մտքերը։ Նրա հոգին ժպտում էր անդորրում։ Բանաստեղծության մեջ նաև առկա է մի փոքր տխրություն, որը արտահայտվում է տրտմություն, գունատ և այլ մի քանի բառերով։ Նաև Չարենցի բանաստեղծությունների մեջ շատ է գործածվել կապույտ բառը կամ դրա հոմանիշները։ Իմ կարծիքով կապույտն էլ է ներշնչում մի փոքր տխրություն։

Մուցուհիտո կայսր և Սուն Յաթ Սեն երկու կարևոր անձնավորություններ էին, որոնք ղեկավարեցին իրենց երկրները տարբեր ժամանակաշրջաններում, սակայն ունեցած էին ընդհանուր նպատակ՝ բարեփոխել իրենց պետությունները:

Մուծուհիտո Ճապոնիայի գահակալում 1868-1912 թվականներին, գլխավորեց Մեյձի բարեփոխումները՝ հիմնելով սահմանադրական միապետություն, ուժեղացնելով տնտեսությունն ու ռազմական ուժը։ Նա կենտրոնացավ Արևմուտքի մոդելների ընդունման վրա և ուժեղացրեց Ճապոնիայի միջազգային ազդեցությունը։

Սուն Յաթ Սենը Չինաստանում 20-րդ դարի սկզբին գլխավորեց ազգային հեղափոխությունը, նպատակ ունենալով վերականգնել Չինաստանի անկախությունը՝ պայքարելով օտարերկրյա տերությունների ազդեցությունից։ Նա ստեղծեց Չինաստանի հանրապետությունը, չնայած ներքին քաղաքական ճնշումներին։

Երկու առաջնորդները տարբեր կերպ բացատրել էին ազգային բարեփոխումների կարևորությունը՝ մեկը կենտրոնանալով արտաքին կապերի ընդլայնման վրա, մյուսը՝ ազգային ինքնիշխանության վերականգնման։

1. Զույգ նախադասությունները միացրո՛ւ, մեկ բարդ նախադասություն դարձրո՛ւ ` քանի ձևով կարող ես:

Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների: Դրանք տանում են դեպի այգիները:
Զրույցը լռում էր: Նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:
Գուցե այդպիսին է եղել աշխարհը այն ժամանակ: Քարածուխի հսկա շերտեր են գոյացել և շերտերի վրա պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր:
Վեր բարձրանալիս որսորդը զգաց: Մեկը հետևում է իրեն:
Անունը Ծիրանի տափ է: Ծիրանի ոչ մի ծառ չկա այնտեղ:
ժամանակին հսկաներ են ապրել: Իհարկե, այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել:
Շինականին քարափի գլխի հովը դուր եկավ: Կալին կալսածը հեշտ կլիներ քամուն տալ:
Ես ուրախ կլինեմ: Ամեն ինչ կկարգավորվի:
Դու քաջ ես ու անձնվեր: Դու կարդարացնես մեր հույսերը: Մարդու արյունատար մազանոթների ընդհանուր երկարությունը հարյուր հազար կիլոմետրի է հասնում: Դա հասարակածից երկուսուկես անգամ երկար է:

Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների, որոնք տանում են դեպի այգիները:

Զրույցը լռում էր ու նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:

Գուցե այդպիսին է եղել աշխարհը այն ժամանակ, որովհետև քարածուխի հսկա շերտեր են գոյացել և շերտերի վրա պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր:

Վեր բարձրանալիս որսորդը զգաց, որ մեկը հետևում է իրեն:

Անունը Ծիրանի տափ է, բայց ծիրանի ոչ մի ծառ չկա այնտեղ:

Ժամանակին հսկաներ են ապրել, բայց իհարկե, այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել:

Շինականին քարափի գլխի հովը դուր եկավ և կալին կալսածը հեշտ կլիներ քամուն տալ:

Ես ուրախ կլինեմ, երբ ամեն ինչ կկարգավորվի:

Դու քաջ ես ու անձնվեր և դու կարդարացնես մեր հույսերը:

Մարդու արյունատար մազանոթների ընդհանուր երկարությունը հարյուր հազար կիլոմետրի է հասնում և դա հասարակածից երկուսուկես անգամ երկար է:

2. Ըստտրված կաղապարների`նախադասություններ կազմ´ր: Բարդ համադասակա՞ն, թե՞ ստորադասական նախադասություններ ստացվեցին:

Կմեծանաս, և կբոյովանաս: համադասական
Ես գանացի ծնունդի, ու շնորհավորեցի հոբելյարին:համադասական
Պետք է դասերդ անես, կամ օգնես ինձ կարգի բերել նկուղը:համադասական
Նա հիվանդ էր, և չէր եկել դպրոց:համադասական
Եղբորդ օգնիր, կամ շանը տար զբոսանքի: համադասական
Ե՛վ տխուր էր, և՛ հոգնած: համադասական
Ո՛չ տեսնել էր ուզում մեկին, ո՛չ լսել: համադասական
Թե՛ դու, թե՛ընկերդ շատ ուշ եկաք: համադասական
Կամ տխուր է, կամ լավ չի զգում:
Պարապմունքի էիք, թե՞ սուտ ասեցիք:

Գրականության Նախագիճ

Դրանք կարող են լինել, օրինակ՝

Հովհաննես Թումանյան – «Անուշ» կամ «Գիքոր»

Խաչատուր Աբովյան – «Վերք Հայաստանի»

Ավետիք Իսահակյան – բանաստեղծություններ

Եղիշե Չարենց – «Ես իմ անուշ Հայաստանի»

                                     Հայոց Լեզվի նախագիծ

Հայոց գրերի ստեղծումը – Մեսրոպ Մաշտոց և նրա այբուբենը
Հին ու նոր ուղղագրություն – ինչ փոփոխություններ են եղել
Խորհրդային շրջանի ուղղագրական բարեփոխումները
Ժամանակակից հայերենի ուղղագրության տարբերությունները

                                                          Պատմության Նախագիծ

Արտաշեսյանների թագավորություն – Հայկական առաջին անկախ թագավորությունը՝ Արտաշես I-ի հիմնադրած:

Պատմություն, կառավարման համակարգ

Կարևորագույն իրադարձություններ և պատերազմներ

Արտաշեսյանների ազդեցությունը հայոց մշակույթի վրա

Բագրատունիների թագավորություն – Վերակառուցված հայկական պետականություն 9-րդ դարում:

Բագրատունիների հասակն ու վերածնունդը

Բագրատունիների դերը հայ ժողովրդի կյանքում

Աշխարհաքաղաքական իրադրություն և արտաքին կապեր

Կիլիկիայի հայկական թագավորություն – Հայոց երկրորդ կարևոր պետական կազմ, որի հիմքում տեղական ուժերը և Սելիուններ են:

Կիլիկիայի քաղաքական զարգացումները

Կիլիկիայի հայկական մշակույթի առանձնահատկությունները

Կիլիկիայի անկումը և նրա ազդեցությունը հայերի պատմության վրա

                 մաթեմ Արանձ Բանաձև Նախագիծ

Քառակուսի հանունի բանաձևեր

(a + b)² = a² + 2ab + b²

(a — b)² = a² — 2ab + b²

Քառորդանի բանաձևեր

a² — b² = (a + b)(a — b)

Խորանարդ հանունի բանաձևեր

(a + b)³ = a³ + 3a²b + 3ab² + b³

(a — b)³ = a³ — 3a²b + 3ab² — b³

Բառաձևեր՝ սանկտիոններ (թերևումներ)

a² + b² = c² (Պիթագորասի թեզիս)

Այս բանաձևերը կօգնեն հասկանալ, թե ինչպես են տեղի ունենում մաթեմատիկական հաշվարկները։

                      Քիմյայի Նախագիծ

1. Նյութի վիճակներ

Սառը ջրի բանաձևը՝ H₂O (թվում)

Սառեցված ջրի բանաձևը՝ H₂O (խառնուրդ)

2. Քիմիական ռեակցիաներ

Մոլեկուլային ռեակցիա

A + B → AB (ընդհանուր ձևաչափ)

Հիդրօքսիդի ձևավորման ռեակցիա

NaOH + H₂O → NaOH (հիդրօքսիդ)

3. Օքսիդացման և ռեակցիայի կլանումներ

Օքսիդացման գործընթաց

Fe + O₂ → Fe₂O₃

Հիդրօքսիդներ

Ca(OH)₂ → Ca + O₂

4. Հզորության բանաձևեր

Պաշարային համեմատություն

N₂ + 3H₂ → 2NH₃

              Ֆիզիկայի Նախագիծ

1. Նվազեցման շարժման բանաձևեր

Սահմանափակ շարժման բանաձև (Newton’s 2nd Law)

F = ma
(որտեղ F-ը ուժն է, m-ը՝ զանգվածը, a-ն՝ արագության փոփոխությունը)

2. Պոտենցիալ էներգիա

Երկրի ծանրության պոտենցիալ էներգիա

U = mgh
(որտեղ m-ը զանգվածն է, g-ն՝ գրավիտացիոն ուժը, h-ն՝ բարձրությունը)

3. Տարրական բանաձևեր

Շարժման արագություն

v = Δx / Δt
(որտեղ v-ն՝ արագությունն է, Δx-ն՝ տեղաշարժը, Δt-ն՝ ժամանակը)

4. Օժանդակ շարժման բանաձևեր

Կինետիկ էներգիա

K = ½mv²
(որտեղ m-ը զանգվածն է, v-ն՝ արագությունը)

Հզորություն

P = W / t
(որտեղ P-ն՝ հզորությունն է, W-ն՝ գործադրված աշխատանքը, t-ն՝ ժամանակը)

5. Էլեկտրականություն

Օհմի օրենքը

V = IR
(որտեղ V-ն՝ լարումը, I-ն՝ հոսքը, R-ն՝ դիմադրությունը)

                        Տեխնոլոգիայի Նախագիծ

Ներկայացման կառուցվածքը

Նախագծի անվանում

Հիմնարար տեխնոլոգիական առաջընթացները

Նախագծի նկարագրություն

Շատ ոլորտներում տեխնոլոգիաների կիրառման մանրամասներ, օրինակ՝

Էլեկտրոնիկա

Հաշվիչ տեխնոլոգիաներ

Մեքենայագիտություն

Տեխնոլոգիաների տեսակներ

Հաշվիչ տեխնոլոգիաներ

Ցանցեր

Ռոբոտատեխնիկա

Էլեկտրոնիկա

Սմարթ սարքեր

Ամբողջական համակարգեր

Նախագծի պլան

Ուղղվածություն, խնդրի բացատրություն, լուծման քայլեր

Տեխնոլոգիական զարգացման և կիրառման վերլուծություն

Ներկայացում որոշ կարևոր սարքերի ու համակարգերի զարգացման ընթացքի մասին

Նորարարությունները, որ փոխել են տեխնոլոգիան

Եզրակացություն

Համառոտում նոր տեխնոլոգիաների ու դրանց ապագայի մասին

                          Հանրահաշվային նախագիծ

Ներկայացման կառուցվածքը

Նախագծի անվանում

Հանրահաշվային խնդիրներ և նրանց լուծման մեթոդներ

Նախագծի նկարագրություն

Խնդիրներ, որոնք լուծվում են հանրահաշվով՝

Սահմաններ

Ֆունկցիաներ

Ինտեգրալներ

Եռանկյուններ, քառակուսիներ

Հանրահաշվային մեթոդներ

Գրաֆիկական մեթոդներ

Ալգեբրաական մեթոդներ

Հաշվարկների մեթոդներ

Նախագծի նպատակ

Ուշադրություն դնել տարբեր խնդիրների վրա, որոնք պահանջում են որոշակի հանրահաշվային մոտեցումներ ու հաշվարկներ

Գլխավոր ֆունկցիաների ու տերմինների բացատրություն

Օրինակներ հանրահաշվային խնդիրներից

Խնդիրներ՝ ըստ թեմայի (գրաֆեր, ֆունկցիաներ)

Հաշվարկներ՝ ըստ բանաձևերի

Եզրակացություն

Ինչպես կիրառվում է հանրահաշվը՝ արհեստագիտության, տնտեսության և այլ ոլորտներում

                             Երկրաչափության նախագիծ

Ներկայացման կառուցվածքը

Նախագծի անվանում

Երկրաչափություն՝ հիմնական հասկացություններ և կիրառություն

Նախագծի նկարագրություն

Երկրաչափությունը վերաբերում է տարածության, ձևերի, չափերի և դրանց հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։

Նախագծում կներկայացվեն երկրաչափական figure-ներ, դրանց հատկությունները, ձևերը և դրանց կիրառությունները կյանքում։

Հիմնական երկրաչափական figure-ներ

Տրոմպ՝ Կարգավիճակ և Հատկություններ

Քառակուսիներ ու բազմանկյուններ

Բերաններ և շրջաններ

Եռանկյուններ (հավասարադիր, ճիշտ, սուր անկյուն)

Երկրաչափական բանաձևեր

Տարածք՝

Քառակուսի՝ A=a2A = a^2A=a2

Ընտրովի տիպեր՝ A=12⋅b⋅hA = \frac{1}{2} \cdot b \cdot hA=21​⋅b⋅h (տրոհոմ)

Շրջանի երկարություն

C=2πrC = 2\pi rC=2πr

Բազմանկյուններ

A=12⋅P⋅hA = \frac{1}{2} \cdot P \cdot hA=21​⋅P⋅h

Երկրաչափություն կիրառություններում

Արդյունաբերություն և ճարտարապետություն

Դիզայն և նկարագրություն տարածական հարաբերությունների

Քաղաքաշինություն

Եզրակացություն

Ինչպես երկրաչափությունը կիրառվում է տարբեր ոլորտներում՝ համակարգեր ստեղծելիս, տարածություններ ուսումնասիրելիս և անսովոր ձևեր հասկանալիս։

                              Անգլերենի նախագիծ

Ներկայացման կառուցվածքը

Նախագծի անվանում

Անգլերեն լեզվի հիմունքներ և կիրառություն

Նախագծի նկարագրություն

Անգլերեն լեզվի հիմնական կառուցվածքները, լեզվաբառարան և ֆոնետիկա։

Նախագծում կներկայացվեն՝

Սովորական լեզվաբառարանական գործիքներ

Անգլերենի կառուցվածքային առանձնահատկությունները

Բառեր ու արտահայտություններ

Անգլերենի բառարան

Բառերը և դրանց տեսակները՝

Նունանուններ (nouns)

Բառեր, որոնք հստակեցնում են գործողությունները (verbs)

Ձևեր՝ ժամանակի ու նախադասությունների կառուցման տարբերակներ

Կատարողականներ ու պատասխանի ձևեր

Անգլերենի քերականություն

Ընդհանուր կառուցվածք՝

Նախադասության ձևեր

Ագրեսիվ ու պասիվ ձայներ

Օգտագործումը թակարդների, նախադասությունների մեջ

Անգլերենի խոսքարվեստը

Բառեր և նախադասություններ՝ զրույցի ընթացքում օգտագործման համար

Կուսակցության մեջ լեզվաբառարանական գործիքներ

Ընդունելի ձևեր՝ ներկա, անցյալ, ապագա

Եզրակացություն

Անգլերենի նշանակությունը՝ մարդկանց միջև հաղորդակցության մեջ

Ինչպես անգլերենը դառնում է աշխարահռչակ լեզու

                                         Ռուսերենի նախագիծ

Ներկայացման կառուցվածքը

Նախագծի անվանում

Ռուսերեն լեզու՝ հիմունքներ և կիրառություն

Նախագծի նկարագրություն

Այս նախագիծը ներառում է ռուսերենի լեզվաբառարանային և քերականական հիմունքները, ինչպես նաև կիրառական մասերի ուսումնասիրություն՝ բառեր, նախադասություններ, ֆոնետիկա և քերականություն։

Ռուսերենի լեզվաբառարանը

Բառերի տեսակները՝

Նունանուններ (существительные)

Գործողություններ (глаголы)

Կապակցություններ (союзы)

Սեռեր, թվեր, դեպքումներ

Ֆոնետիկա՝

Հնչյուններ, ձայնավորներ ու բաղաձայններ

Կապակցված հնչյուններ՝ դրանց արտասանություն

Ռուսերենի քերականություն

Նկարագրություն հիմնական քերականական կառուցվածքների

Բառերի ձևափոխություններ՝ սեռեր, թվեր, դեպքեր

Քերականական ժամանակներ

Նախադասությունների կառուցվածք՝ պարզ, երկտող, հարցական

Ռուսերենի կիրառություն

Դիլեկտներ ու խոսակցական ձևեր

Պատասխանի կառուցվածք ռուսական հարցերի մեջ

Դասական և ժամանակակից լեզվաբառարանական ձևեր

Եզրակացություն

Ռուսերեն լեզվի նշանակությունը՝ միջազգային հաղորդակցության մեջ

Ռուսերեն լեզվի ազդեցությունը հայ լեզվաբանության վրա